Datalek toont persoonlijke geldstromen leiders en sterren

Journalistencollectief onthult hoe regeringsleiders, voetballers en anderen miljoenen parkeren.

Hoe ’s werelds rijken en machtigen via buitenlandse belastingparadijzen om hun miljoenen parkeren, heeft een internationaal netwerk van 376 onderzoeksjournalisten nu blootgelegd .

Betrokken zijn onder anderen twaalf (voormalige) regeringsleiders, onder meer uit Saoedi-Arabië, Azerbajdzjan en Argentinië, de huidige president van Oekraïne en de entourage rondom de Russische president Vladimir Poetin. Ook de IJslandse premier Sigmundur Gunnlaugsson gebruikte een vennootschap in een belastingparadijs. Verder gaat het om 132 (ex-)politici en publieke bestuurders evenals filmsterren en topsporters zoals voetballer Lionel Messi.

Het oprichten van vennootschappen in belastingparadijzen is legaal. Ze kunnen nodig zijn om internationale investeringen mogelijk te maken. Maar belastingparadijzen staan er ook om bekend dat ze weinig of geen gegevens openbaar maken over wie de eigenaar is van dergelijke bedrijven, schrijft het journalistennetwerk op zijn website. „Dat maakt ze ook geschikt om belasting te ontduiken of voor andere illegale praktijken, zoals het omzeilen van sancties of het afhandelen van omkoping.”

Een groep journalisten van ongeveer honderd media over heel de wereld deed de onthullingen zondagavond. Ze zijn aangesloten bij het in Washington gevestigde International Consortium of Investigative Journalists, dat eerder ook onderzoek deed naar zwartsparen in Zwitserland (Swissleaks) en belastingontwijking via Luxemburg (Luxleaks). Mede door Luxleaks is er groeiende politieke en morele druk om iets te doen tegen het ontwijken van belasting door geld te parkeren in bv’s op belastingparadijzen. Zo werkt de Europese Commissie aan voorstellen om deze praktijken tegen te gaan.

De groep heeft de hand gelegd op de interne administratie van het Panamese juridisch adviesbureau Mossack Fonseca, wereldwijd een van de grootste dienstverleners op dit gebied. In Nederland zijn journalisten van Trouw en het Financieele Dagblad bij het onderzoek betrokken.

Gerard Ryle, hoofd van ICIJ, zei zondag: „Ik denk dat dit lek waarschijnlijk de grootste klap ooit zal zijn voor de wereld van de brievenbusfirma’s, omdat er zo veel data zijn.”

Nederland

Ook Nederland speelt een rol in de Panama Papers. Volgens ICIJ toont het onderzoek dat Nederlandse brievenbusfirma’s zijn gebruikt voor betalingen op basis van ‘nepcontracten’, mogelijk smeergeld voor functionarissen bij de internationale voetbalbond Fifa. Vorige week maakte De Nederlandsche Bank bekend dat het een onderzoek is gestart naar de rol van banken en trustkantoren bij witwassen in de voetbalwereld.

Belastingdiensten in verschillende landen, waaronder Australië, België en Nieuw-Zeeland, hebben na de onthullingen onderzoeken ingesteld. De Nederlandse Belastingdienst gaat de documenten „met belangstelling lezen”, aldus directeur Albert van der Meer maandag op Radio 1. President Varela van Panama heeft volledige medewerking beloofd aan eventuele onderzoeken naar illegale praktijken.

Poetin

Volgens ICIJ tonen de gelekte documenten aan dat er voor 2 miljard dollar omgaat in vennootschappen in de belastingparadijzen die gelinkt zijn aan vertrouwelingen en vrienden van de Russische president Poetin. Sommigen staan op internationale sanctielijsten. De Russische cellist en dirigent Sergej Roldoegin, een jeugdvriend van Poetin en de peetvader van diens dochter, speelt een hoofdrol. Hij staat niet op sanctielijsten.

Een woordvoerder van het Kremlin noemde het onderzoek een poging van buitenlandse geheime diensten om Poetin in diskrediet te brengen.

Ook de Oekraïense president Petro Porosjenko komt voor in de Panama Papers. Daaruit blijkt dat hij nog zakelijke belangen bezit, op de Britse Maagdeneilanden, hoewel hij tijdens de campagne voor zijn presidentschap beloofde die te verkopen. Over twee dagen wordt in Nederland het Oekraïnereferendum gehouden.

De IJslandse minister-president Sigmunder Gunnlaugsson staat onder druk omdat hij als premier een deal heeft gesloten met schuldeisers van de omgevallen IJslandse banken, waarbij hij, naar nu blijkt, een persoonlijk financieel belang had.

Ramon Fonseca, een van de oprichters van Mossack Fonseca en een vertrouweling van de Panamese president, zegt dat de interne administratie van zijn bedrijf in handen is gevallen van de journalisten door een computerhack. Hij ontkent dat zijn bedrijf iets illegaals gedaan heeft. Eventuele illegale activiteiten bij de vennootschappen die zijn bedrijf heeft opgericht vallen niet onder zijn verantwoordelijkheid, zegt hij ook.