Lek laat zien hoe rijken miljarden wegsluizen

Volgens de 376 betrokken journalisten gaat het om ‘s werelds grootste datalek.

De skyline van Panama-Stad waar het betrokken bedrijf Mossack Fonseca is gevestigd. Carlos Adampol Galindo/Flickr/CC BY-SA 2.0

Elf (deels voormalige) staatshoofden maken gebruik van belastingparadijzen om hun miljoenen weg te sluizen. Dat blijkt uit een groot internationaal onderzoek van honderden onderzoeksjournalisten, genaamd de ‘Panama Papers’. Het betreft een database van maar liefst 11,5 miljoen documenten, afkomstig van de interne administratie van het juridische advieskantoor Mossack Fonseca in Panama. De Duitse krant Süddeutsche Zeitung kreeg de miljoenen documenten in handen.

Betrokken zijn onder meer de voormalige leiders van Saoedi-Arabië, Argentinië, Oekraïne en Azerbeidzjan en de entourage rondom de Russische president Vladimir Poetin. Ook de IJslandse premier Sigmundur Gunnlaugsson heeft geld weggesluisd naar belastingparadijzen.

Hij bezit via een offshorebedrijf obligaties van de drie grootste banken van IJsland en was na de val van de banken in 2008 zelf een van de schuldeisers en had een persoonlijk belang in de overeenkomst die hij sloot met Nederland. Door deze onthulling worden er waarschijnlijk nieuwe verkiezingen uitgeschreven in IJsland, zo schrijft de Britse krant The Guardian. Zij zijn ook betrokken bij het onderzoek.

Achtergrond onderzoek

De miljoenen documenten werden door de Süddeutsche Zeitung gedeeld met de Amerikaanse onderzoeksjournalistieke organisatie International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), waarna 376 onderzoeksjournalisten uit 76 landen zich bezig hielden met dit project.

In Nederland zijn de dagbladen Trouw en het Financieele Dagblad betrokken bij het onderzoek. Zij publiceren al hun resultaten op de website panamapapers.nl. Eerder onthulden journalisten via ICIJ informatie over belastingparadijzen met het Offshore Leaks (2013), de Lux-Leaks (2014) en het Swiss Leaks-project (2015).

Ook Nederlandse bedrijven betrokken

Uit het onderzoek komen ook Nederlandse brievenbusfirma’s naar voren. Het gaat om Torneos & Traffic Sports Marketing en TyC International. Zij hebben in totaal meer dan 160 miljoen dollar betaald aan sportmarketingbedrijven die televisierechten verhandelen van wedstrijden in de Copa Libertadores; dat is de Zuid-Amerikaanse versie van de Champions League.

Dit zouden nepcontracten zijn en bedoeld om geldstromen te rechtvaardigen. Er loopt een gerechtelijk onderzoek bij de Amerikaanse justitie tegen officials van de voetbalbond FIFA waarbij de sportmarketingbedrijven worden genoemd in de aanklacht. De Nederlandsche bank voert een onderzoek uit naar mogelijke witwaspraktijken in het voetbal, zo schrijven het FD en Trouw.

Volgens de betrokken FD-journalist Siem Eikelenboom is er een vermoeden dat “dat Nederland een spil is geweest in illegale betalingen, steekpenningen, aan hoge FIFA-mensen”, zo liet hij weten aan aan de NOS. In de komende week publiceren het FD en Trouw nieuwe onthullingen over andere Nederlandse bedrijven en particulieren. 

 

Mossack Fonseca spil in het onderzoek

De Panama Papers zijn afkomstig van de interne administratie van het juridisch advieskantoor Mossack Fonseca. Het hoofdkantoor is gevestigd in Panama en er werken in totaal meer dan 500 mensen, verspreid over meer dan 40 kantoren, in 30 landen. De Britse Maagdeneilanden spelen de belangrijkste rol in het beheren van talloze miljarden dollars. Meer dan de helft van de 214.000 bedrijven die het bedrijf oprichtte werd gevestigd op deze Caribische eilandjes. Het bedrijf is in 1986 voortgekomen uit een fusie van de onderneming van de Panamees Ramón Fonseca en die van de in Duitsland geboren Jürgen Mossack.

De vennootschappen, die Mossack Fonseca heeft opgericht, zijn legaal. Maar het is vaak onduidelijk welke personen eigenaar zijn van deze zogenoemde offshorebedrijven. Daardoor zijn ze zeer gewild voor het ontduiken van belasting, witwaspraktijken of omzeilen van sancties. Doordat journalisten van ICIJ beschikken over de interne administratie van Mossack Fonseca van de afgelopen veertig jaar  hebben ze in veel gevallen kunnen achterhalen aan wie de vennootschappen in de belastingparadijzen toebehoren.