Internationaal trekken musea steeds meer bezoekers

Tentoonstellingen Het bezoek aan musea is ook in 2015 weer gestegen, blijkt uit de jaarlijkse analyse van The Art Newspaper. Vijf wereldwijde trends in museumbezoek

Het stijgende museumbezoek is geen Nederlands verschijnsel, internationaal trekken musea en tentoonstellingen jaar op jaar meer bezoekers . Dat blijkt uit het jaarlijkse onderzoek dat The Art Newspaper deze week weer publiceerde. Nieuwbouw en ingrijpende renovaties helpen sterk, maar zijn niet de enige oorzaak. Sinds 2007 is het wereldwijde museumbezoek met 10,2 procent gestegen, berekende de internationale kunstkrant. Het al jaren beste bezochte museum van de wereld blijft het Louvre in Parijs, ook al zag dat zijn bezoekeraantal als gevolg van de terroristische aanslagen met 600.000 afnemen tot 8,6 miljoen.

1Rijks haalt als Nederlandse museum hoogste plek op lijstje

The Art Newspaper maakt ranglijstjes per categorie. Dat een Nederlands museum bovenaan een van die jaarlijkse lijstjes prijkt van best bezochte tentoonstellingen, komt zelden voor. Het Rijksmuseum slaagde erin met de Late Rembrandt in 2015 die ruim 520.000 bezoekers trok. Vooral omdat de internationale kunstkrant als maatstaf het gemiddelde aantal bezoekers per dag neemt. Met 5.481 bezoekers per dag liet het Rijks tentoonstellingen van Velázquez (met tekeningen in Parijs en Wenen) en Goya (in Prado in Madrid) achter zich op het lijstje van meest populaire tentoonstellingen van Oude Meesters.

Opvallende afwezige in de ranglijst van tentoonstellingen van 19e eeuwse kunst is het Van Goghmuseum. Dat trok met zijn Munch-Van Goghtentoonstelling vorig jaar 585.620 bezoekers. De simpele verklaring: de tentoonstelling sloot pas op 17 januari en tentoontellingen die over de jaarwisseling heengaan, worden pas een jaar later in de ranglijst opgenomen. Met 5.087 bezoekers per dag zou het Van Goghmuseum in die categorie nu de derde plek bezetten.

Op de ranglijst van de 100 best bezochte musea staat het Rijksmuseum op de 22e (2.345.666 bezoekers), het Van Gogh op de 27e (1.908.744) en het Stedelijk op de 97e plek (724.257 bezoekers).

2Favorieten verzamelaars ook populair bij publiek

Hoge prijzen op de kunstmarkt, hoge bezoekersaantallen in musea voor hedendaagse kunstenaars. Retrospectieven van de glamoureuze Amerikaan Jeff Koons in Guggenheim Bilbao en in het Centre Pompidou trokken beiden rond de 5.000 bezoekers per dag en zorgden voor twee toptienposities (samen goed voor ruim 1,1 miljoen bezoekers) Nog zo'n kunstmarkttopper die veel publiek trok was Basquiat, die ook in het Guggenheim Bilbao meer dan 5.000 bezoekers per dag trok en 538.000 in totaal.

Bij die aantallen blijven de Nederlandse kunstenaars wat achter. Marlene Dumas, de duurst verkochte levende Nederlandse kunstenaar ooit, werd het best bezocht in eigen stad Amsterdam met 312.000 bezoekers (2.579 per dag in 2014/2015). De in de internationale pers lovend besproken tentoonstelling Image as a burden reisde daarna naar Tate Modern in Londen waar 87.850 bezoekers kwamen en in Fondation Beyeler in Basel bezochten 129.089 mensen de Dumas-expositie. Profiteren van een populair museum als Guggenheim Bilbao kunnen Nederlandse kunstenaars wel: Rineke Dijkstra kreeg zo in de Baskische stad 186.847 bezoekers voor haar tentoonstelling the Krazyhouse (2.037 bezoekers per dag).

3Als sardines in een blikje naar gratis tentoonstellingen

Die aantallen steken echter, net zoals in andere jaren, allemaal wat schril af bij de bezoekersaantallen die tentoonstellingen in Taiwan, Japan en Brazilië trekken. Het grote verschil, die zijn gratis. Een ander groot verschil: bezoekers worden daar nog veel dichter op elkaar gepakt. De top 10 van meest bezochte exposities wordt dus vooral ingenomen door instellingen als het Centro Cultural Banco do Brasil met een Picassotentoonstelling waar per dag 9.500 mensen doorheen liepen, het Tokyo Metropolitan Art Museum dat 10.338 bezoekers per dag langs impressionistische meesterwerken loodste en het National Palace Museum in Taipeh waar 12 tot 14.000 bezoekers per dag op acht verschillende tentoonstellingen van onder andere Chinese vrouwenkunstenaars uit de 16e en 17 eeuw, schilderijen van vissen en Chinees boekbinden afstormden.

Het Rijksmuseum trok veel bezoekers met de Late Rembrandt (geheel boven). Daaronder links:Museum Louis Vuitton en rechtsonder hetPalais de Tokyo.foto rijks: olivier middendorp. foto Palais de Tokyo: Loic Lagarde

4 Een instantsucces voor musea van rijke verzamelaars

Drie musea van rijke verzamelaars gingen in 2014 en 2015 open en zij konden direct op veel bezoekers rekenen. Het Louis Vuitton Museum in Parijs trok in zijn eerste volle jaar direct meer dan een miljoen bezoekers. In een half jaar tijd trok The Garage in Moskou,in een nieuw gebouw van Rem Koolhaas, meer dan een half miljoen bezoekers. The Broad in Los Angeles ging in september open en telde in de laatste maanden van 2015 gelijk 200.000 bezoekers. Het geeft ook de potentie aan voor Nederlandse private musea. Dit najaar gaat Museum Voorlinden van verzamelaar Joop van Caldenborgh in Wassenaar open. De net benoemde nieuwe directeur Wim Pijbes heeft na het Rijks in ieder geval voldoende ervaring in het trekken en beheersen van grote bezoekersstromen.

5 Nieuwbouw trekt bezoekers die blijven komen

Het verschijnsel is in Nederland maar al te bekend, na onder meer het Rijksmuseum, het Stedelijk en De Fundatie. Verbouw je museum ingrijpend met nieuwbouw en de bezoekersaantallen stijgen. Fors in de eerste jaren, daarna kalft het bezoekersaantal soms iets af, maar het blijft op een hoger niveau dan daarvoor. Dat geldt ook internationaal, blijkt uit een analyse die The Art Newspaper losliet op 500 kunstinstellingen. Bezoekersaantallen van verbouwde musea stegen sinds 2007 met 14,1 procent en daarmee meer dan bij andere musea (10,2 procent).

Er zijn grote uitschieters. The Perez Art Museum in Miami zag sinds de opening van een nieuw gebouw van Herzog & De Meuron het bezoek stijgen met 462 procent naar 315.000. Het Los Angeles County Museum of Art breidde uit met nieuwe gebouwen ontworpen door Renzo Piano en zag sindsdien zijn bezoek met 81 procent stijgen naar 1,2 miljoen in 2014 en daarna licht dalen naar 1 miljoen in 2015. Een opmerkelijke stijger in Europa is het Palais de Tokyo in Parijs dat vooral vooruitstrevende hedendaagse kunst laat zien. In 2015 trok de instelling 821.000 bezoekers, 341 procent meer dan voor de verbouwing. Voor Nederland zit daar nog een pikant puntje aan. De directeur die de verbouwing leidde en daarna het aantal tentoonstellingen tot 30 à 40 per jaar vergrootte was Marc-Olivier Wahler. Deze Zwitser is, sinds het gedwongen vertrek van Lorenzo Benedetti als directeur, adviseur van het bestuur van de Appel in Amsterdam.