Blockchain: vertrouwen via een app

Technologie Maakt de techniek achter de digitale munt bitcoin banken en notarissen overbodig? Er is een hype rond blockchain.

Foto iStock

Mensen vertrouwen elkaar vaak niet. Als ze een huis verkopen of een contract afsluiten, willen ze graag dat iemand erop toeziet dat de overeenkomst wordt nageleefd en dat die netjes wordt geregistreerd door een derde partij, zoals een notaris, een bank of een overheidsinstantie. Maar dat zou wel eens kunnen veranderen.

De laatste maanden is wereldwijd een hype ontstaan rond blockchain, een technologie die banken en notarissen grotendeels overbodig kan maken doordat zij onderling vertrouwen kan automatiseren. Een consortium van ruim 40 grote internationale banken, waaronder ING, investeert de laatste maanden tientallen miljoenen in de technologie. Ook grote techbedrijven als IBM en Samsung richten er steeds meer aandacht en investeringen op. Uit het jaarverslag van De Nederlandsche Bank bleek vorige week dat de bank een eigen blockchain-variant gaat ontwikkelen, de Britse centrale bank deed dat eerder al.

Vanwaar ineens al die aandacht?

Hele netwerk controleert

Een blockchain is een openbaar onlineregister van transacties. De bekendste is de blockchain van de digitale munteenheid bitcoin: daarin worden alle transacties met de bitcoin opgeslagen. De bitcoin-blockchain voorkomt dat een bitcoin twee keer kan worden uitgegeven: als je een bitcoin aanbiedt, kan de ontvangende partij in de blockchain controleren of jij wel de eigenaar bent.

De controle op wat er in dat register komt, gebeurt niet door één centrale instantie maar door het netwerk van bitcoingebruikers. Er kan alleen iets aan de blockchain worden toegevoegd als strikte regels worden nageleefd, en het netwerk van gebruikers er in meerderheid mee instemt.

Bij veel toepassingen is het nu nog wel de vraag of het nou echt nuttiger is om zaken via een blockchain te registreren

Door de technische eigenschappen is een blockchain vergeleken met andere elektronische systemen vaak veilig en vooral inzichtelijk: het hele netwerk kan alle transacties bekijken en controleren, in plaats van dat één iemand die macht heeft, zoals bij sommige andere databanken en registratiesystemen. Transacties zijn bovendien niet terug te draaien, zodat er altijd een compleet historisch overzicht van transacties is.

De recente hype rond blockchains komt doordat veel bedrijven werken aan manieren om blockchains ook te gebruiken voor het vastleggen van anderssoortige transacties. Zo zijn er experimenten met de registratie van grondeigendom in landen waar geen functionerend kadaster is, bijvoorbeeld in Honduras. In Oekraïne wordt bij het registreren van stemmen bij de volgende lokale verkiezingen blockchaintechnologie gebruikt, dat vinden ze daar betrouwbaarder dan het over te laten aan overheidsfunctionarissen. Een deel van het bankensysteem in Estland wordt sinds kort beveiligd met behulp van een blockchain.

De Israëlische autodeeldienst La’Zooz gebruikt een blockchain om bij te houden of een gebruiker een auto terugbrengt. Ook bij het registreren van bepaalde soorten digitale contracten rond aandelenhandel, zogeheten repo’s, gebruiken sommige banken nu al blockchains. Aandelenbeurs Nasdaq gebruikt blockchaintechnologie sinds vorig jaar.

Digitale goudkoorts

In theorie zijn de mogelijkheden eindeloos. Eigenlijk alles waarbij nu een derde partij nodig is voor het waarborgen van vertrouwen, zou ook via een blockchain kunnen worden geregistreerd. Dat kan transacties goedkoper, efficiënter en veiliger maken, is het idee. Het weekblad The Economist noemde blockchains onlangs ‘de vertrouwensmachine’.

Naast de blockchain van bitcoin is ook die van Ethereum bezig aan een opmars. Ethereum is een initiatief van een internationale groep computerprogrammeurs en moet een soort appwinkel worden voor toepassingen van blockchaintechnologie. De waarde van de ether, de munteenheid waarmee Ethereum werkt, is de laatste drie maanden met ruim 1.000 procent in waarde gestegen. Blockchain moet met hulp van dit soort appwinkels een veelgebruikte technologie worden, waarbovenop diensten worden gebouwd.

Analisten en investeerders voorspellen blockchains een grootse toekomst en voorzien grote gevolgen voor bepaalde sectoren. Banken en notarissen worden het meest genoemd, maar ook de rol van overheden zou weleens kunnen veranderen, denken ze. En eigenlijk alle branches waarbij sprake is van het waarborgen van vertrouwen.

The New York Times noemde de snel groeiende aandacht voor blockchains eerder deze week „een nieuwe digitale goudkoorts”. Bas Wisselink, medeoprichter van de Nederlandse NXT Foundation, dat een eigen blockchain-variant heeft ontwikkeld, beaamt de hype. „Het is echt ineens het smaakje van de maand. Maar het is geen oplossing voor álles zoals sommigen beweren.”

Volgens sceptici zijn er nog flink wat technische obstakels. De veiligheid en betrouwbaarheid moeten absoluut gewaarborgd zijn.

Tegen overheidsbemoeienis

Centrale banken ontwikkelen eigen, afgeschermde blockchains. Maar critici van die centraal geleide blockchains zeggen op hun beurt weer dat die de open en democratische eigenschappen van de technologie ondergraven.

Naast technische discussies zijn er rond blockchains ook ideologische meningsverschillen. Omdat blockchains door de technische eigenschappen geen centraal gezag nodig hebben, zijn ze populair bij mensen die fel tegen overheidsbemoeienis zijn. Dat grote banken en overheden de technologie nu proberen te beheersen, zien zij die als een onwenselijke machtsgreep.

De experimenten die hebben bewezen dat blockchains werken zijn tot nu toe nog kleinschalig. En bij veel toepassingen is het nu nog wel de vraag of het nou echt nuttiger is om zaken via een blockchain te registreren dan op een andere manier.

De Brit Dave Pearce, ook betrokken bij de NXT Foundation, is optimistisch over de toekomst van de techniek maar denkt dat het nog even duurt. Hij vergelijkt de opkomst van blockchains met die van mobieltjes in de jaren negentig. „In 1996 had ineens iedereen een mobieltje, in 1995 nog bijna niemand. Blockchaintechnologie is nu waar mobiele telefonie in 1994 was.” Geef het nog een jaar of twee denk hij. „Maar dan kan het ineens heel snel gaan.”