Zuma hoopt met excuses zijn aftreden te voorkomen

Het onverwachte tv-optreden van de president voedde de speculatie over zijn aftreden.

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma Foto David Harrison / AFP

Heel Zuid-Afrika hield vrijdagavond de adem in. President Jacob Zuma spreekt zelden rechtstreeks tot de natie. Zijn onverwachte verschijning op de nationale televisie, minder dan een etmaal nadat de elf hoogste rechters van het land hem hadden verweten in strijd met de grondwet te hebben gehandeld rondom de verbouwing van zijn privévilla, voedde de speculatie over zijn aftreden. Hij deed het niet.

In de twee jaar dat Zuma weigerde gehoor te geven aan de oproep van Nationale Ombudsvrouw Thuli Madonsela om een deel van de verbouwingskosten terug te betalen, had Zuma „nooit de intentie gehad om te misleiden”, verklaarde hij. De president beloofde plechtig gehoor te geven aan de dwingende opdracht van het hof om binnen 105 dagen de bouwkosten van accessoires als het zwembad, de kippenren en het amfitheater terug te betalen. Het was allemaal een groot misverstand.

Groot risico

Zuma neemt met die vlucht naar voren een groot risico. De elf rechters van het Constitutionele Hof herinnerden hem donderdag aan de eed die hij in 2009 heeft afgelegd, waarin hij beloofde de grondwet, zijn volk en de scheiding der machten te beschermen. Het Hof herinnerde aan het krachtige zwaard van de rechtsstaat „dat altijd klaarstaat het hoofd van straffeloosheid van zijn nek te meppen”. Dat hoofd, dat was het hoofd van Zuma, die al zeven jaar regeert in een zweem van corruptie en vriendjespolitiek.

Oppositiepartijen beloofden plechtig zo snel mogelijk een afzettingsprocedure tegen de president te beginnen. Maar ook binnen het ANC groeit de onrust over het risico dat Zuma is in een verkiezingsjaar. Vrijdag ging het hardnekkige gerucht dat de partij Zuma had opgeroepen af te treden, maar dat hij had geweigerd. Degene die het verzoek zou hebben ingediend, was Zuma’s gedoodverfde opvolger: vicepresident Cyril Ramaphosa.

ANC blijft achter president staan

Het ANC ontkent dit gerucht en blijft in het openbaar achter zijn president staan. Secretaris-generaal Gwede Mantashe verklaarde een uur na Zuma’s speech dat de oproepen om zijn aftreden „buiten alle proporties” waren. Zuma zou gehoor geven aan het Hof en daarmee moest de verbouwing maar vergeten worden. De waarheid is dat Zuma in de afgelopen zeven jaar zorgde dat een groot deel van het ANC aan zijn lot verbonden raakte. Er staat te veel patronage op het spel. Zoals een onderminister van Financiën deze week zei:

„We hebben allemaal lijken in de kast.”

Het Hof bekritiseerde donderdag tenslotte niet alleen de president maar het hele ANC, dat met meer dan 60 procent van de zetels in het parlement had verzuimd hem tot de orde te roepen. In plaats van te luisteren naar het advies van de Nationale Ombudsvrouw, zoals de grondwet de parlementariërs verplicht, stuurden de machthebbers de speciale politie-eenheid Hawks op haar af om een onderzoek tegen haar te starten. Het ANC beschuldigde haar ervan te opereren in naam van de Amerikaanse CIA. „Zij is de Bijbelse David die het opneemt tegen Goliath”, sprak het hof. Zuma bewees vrijdag dat deze Goliath niet ten onder wenst te gaan, zonder een felle strijd die heel het land dreigt te ontwrichten.