Vliegveld als vesting? Kan dat?

In West-Europa kun je vrij rondlopen op vliegvelden. Maar luchthavens bekijken of ze maatregelen moeten nemen.

Illustratie Mariëtte Twilt

In West-Europa zijn we niet anders gewend. Voor de douane kun je vrij rondlopen op een vliegveld. Is dat na Brussel nog wel veilig genoeg?

In Israël is het heel anders. De veiligheidscontrole van het Ben Gurion-vliegveld in Tel Aviv begint meer dan een kilometer voor de terminal. Langs de enige toegangsweg naar het vliegveld staat een checkpoint met twee beveiligers. Waar je vandaan komt, willen ze weten, wapen in de hand. Na het passeren van de beveiligers bij de ingang, die er ook wel eens iemand uitpikken voor controle, wacht de volgende stap: een gesprek met een van de zogeheten selectors.

Beleefde, jonge medewerkers die je strak aan blijven kijken. Wat heb je gezien in Israël? En hoe was het? Wie ongewoon nerveus lijkt, rare antwoorden geeft of zich vreemd gedraagt, wordt naar een kamertje geleid voor een uitgebreide ondervraging. Eventueel kan daar gevraagd worden de e-mail- of Facebookaccount te openen, op zoek naar berichten van haat jegens Israël. Het normale incheckproces begint pas als de horde van de selectors genomen is.

Is Ben Gurion de oplossing voor Europese luchthavens, om een terreuraanslag als in Brussel te voorkomen? De dagen na de gebeurtenissen in Brussel zou de Israëlische Vliegveldautoriteit diverse telefoontjes hebben gehad uit andere landen. Sinds 1972 zijn op het vliegveld geen aanslagen meer geweest.

Dat de bommen vorige week afgingen in de vertrekhal van Zaventem – nog voor enige controle had plaatsgevonden – leidt tot vragen over de vrije toegankelijkheid van vliegvelden. Woensdag publiceerde het politiepersoneel van Zaventem een open brief, die onder meer waarschuwde voor de gevaren van de openheid van het gebouw. Hierdoor konden ‘verkenners poolshoogte nemen’ in de vertrekhal waar ze later hun aanslag pleegden. Ook zouden er volgens de politie veel mensen met een strafblad op de luchthaven werken.

Ook op Schiphol kun je zo doorlopen

Nu is vrije toegankelijkheid tot luchthavens nog de norm in Europa. Ook op Schiphol kun je zo doorlopen. Er is geen controle waarbij je moet wachten, erkent een woordvoerder van de luchthaven. Details wil ze niet geven, maar opgelet wordt er wel: „Als je naar boven kijkt, zie je wat daar hangt.”

Belgisch luchtvaartexpert Luk de Wilde vraagt zich af of betere beveiliging meer doet dan alleen het probleem verplaatsen. Als luchthavens beter beveiligd worden, kunnen terroristen uitwijken naar andere drukke plaatsen. De Wilde: „Vliegvelden staan nu erg in de aandacht, maar het is belangrijk te weten dat het terroristen gewoon om grote groepen mensen gaat. De aanslag had ook in een pretpark kunnen plaatsvinden.”

Los daarvan zijn Israëlische maatregelen in Nederland niet snel te verwachten, volgens De Wilde. Verandering vergt investeringen en tijd. „Natuurlijk zijn verbeteringen altijd mogelijk. Maar je hebt veel materiaal, geld en nieuw opgeleide mensen nodig.” Controles voor de ingang van de luchthaven zouden bij Schiphol zorgen voor opstoppingen op de A4, nog los van alle investeringen in machines en trainingen.

Ook is er nog een ander bezwaar tegen overname van Israëlische regels. Het systeem op het vliegveld van Tel Aviv zorgt voor lange rijen, maar is nog enigszins werkbaar door ‘het profileren’ van reizigers. Met een Arabische naam of uiterlijk word je er gauw uitgepikt en – als je pech hebt – urenlang ondervraagd.