Underground uit Teheran

Zes jaar geleden zag ik de Iraanse film No One Knows About Persian Cats in de bioscoop. Ik was te laat en vroeg aan de man op de gang of ik mijn jas bij hem kwijt kon. Hij bleek de regisseur, die net uit Iran was gevlucht nadat zijn studio aan gruzelementen was geslagen door de oproerpolitie. Gênant. De film leerde me wat het betekent om underground muzikant te zijn in Iran. Iedereen was continu op de vlucht, opgejaagd door de politie, met uiteindelijk de dood tot gevolg voor een van hen toen hij van het balkon sprong tijdens een politie-inval op een huisfeestje.

De hoofdpersoon had ik niet verwacht nog een keer te zien of te horen, tot ik de playlist voor Rewire 2016 aanzette – misschien wel het leukste ontdekkingsfestival van het jaar, aankomend weekend in Den Haag. De vijf uur durende Spotify-lijst bevat een blik spannende nieuwe namen zoals je mag verwachten van het avant garde festival dat die artiesten eruit weet te pikken die voorlopers zijn in een bepaalde stroming. De eerste op de lijst is dus Ash Koosha, hoofdrolspeler uit No One Knows About Persian Cats. Na het verschijnen van de kritische film kon hij niet meer terug naar Iran - geweld en zelfs gevangenisstraf dreigden voor de makers en acteurs - en vestigde hij zich noodgedwongen in Londen.

Koosha, voluit Ashkan Kooshanejad blijkt ook beatbouwer. Koosha maakt muziek met fuzzy bassen die passen bij de mystiek van een bedauwd boslandschap met abstracte sampelfrutsels die er als kwetterende vogels boven hangen. De synthesist, die kleuren vertaalt in andere zintuiglijke ervaring, klinkt alsof hij een industrieel landschap bekijkt door een beslagen bril met kleurige caleidoscoopglazen. Versnipperd, vaag, loom en kleurrijk, met scherpe details. Die tegenstellingen lijken onverenigbaar en dat is typerend voor de artiesten met wie hij vrijdag de zaal deelt in het Paard van Troje in Den Haag. Ze zijn niet te vangen in genres. Zo mixt Total Freedom, een dj uit Los Angeles, jungle percussie en breakbeats met fluwelen R&B of Arabische folk. Net als Total Freedom wil Koosha desoriënteren, breken met menselijke tradities als het gaat over ‘wat muziek is’. Hij maakt naar eigen zeggen 'nano-composities' gebaseerd op oneindige wiskundige patronen, geïnspireerd door een artikel van het Massachusetts Institute of Technology over het versnipperen en opnieuw distribueren van geluid. Niet de ontwikkeling van de melodie staat centraal – maar het geluid zelf. Een nummer hoeft geen verhaal te vertellen maar kan ook een meditatief momentje met de machines zijn. Echte underground artiesten laten zich namelijk nooit in een hoekje drukken. Ook of juist niet in muzikaal opzicht.