Romanschrijvers gevangen in (of door) hun eigen haakjes

fortuin, arjen 8-2013 045.jpg

Heeft u een haakje? Ik hoorde het h-woord een paar jaar geleden voor het eerst in een gesprek met een literair agent, die me uitlegde hoe uitgevers naarstig op zoek zijn naar datgene waarmee een boek uit de grijze massa gewone romans te halen is. Iets autobiografisch bijvoorbeeld. Iets zieligs of iets actueels. Iets dat de redacties van kranten, radio en tv-programma’s interesseert. ‘Dit is geweldige literatuur’ is geen haakje. Dat klinkt te veel als: ‘Ik heb nog een oude kruik levertraan in de kelder gevonden.’

Het haakje dook weer op in het opiniestuk dat Anne Eekhout in NRC schreef over de moeite die ze had om aandacht te krijgen van de media. Die hebben vooral oog voor schrijvers die, in het ‘autobiografische potje’ roeren. (Net als Reve, Hermans en Mulisch, de viezeriken). ‘Pure fictie is mijn haakje’, besloot ze. Het is niet haar enige haakje, want Eekhout trekt ter promotie van haar roman Op een nacht ook langs boekhandels met een tweepersoonsbed waarin klanten zich door haar kunnen laten voorlezen.

Eigenlijk zou Guus Bauer in dat bed moeten kruipen: hij schreef de roman Vogeljongen over een man die lijdt aan het locked-in syndroom: verlamd in bed liggen, alles kunnen horen, maar je niet kunnen uiten. Op zich een rake metafoor voor een schrijver die net een roman heeft gepubliceerd, maar Bauer raakte verstrikt in zijn eigen haakjes. Hij zat in het radioprogramma Langs de lijn en omstreken, waar gasten moeten opboksen tegen sportflitsen. (Elke sport heb ze haakje). Daar bleek de redactie te denken dat Bauer zelf locked in was geweest en de schrijver, verleid door het haakje voor zijn neus, hapte. De rest is Bauergate. Radiomaker René van Es hoorde de uitzending, wilde ook iets maken over Bauer en zijn ervaringen, maar kwam er in een reeks gesprekken achter dat deze de boel bij Langs de Lijn autobiografischer had voorgesteld dan het was. De ‘ontmaskering’ van Bauer leidde tot een mooie radiodocumentaire en vervolgens tot een druk debat op de site tzum.info, waarin de radiomakers voor de voeten geworpen kregen niet te begrijpen dat romanschrijvers weleens dingen verzinnen. Om verdere verwarring te voorkomen stel ik dit korte feit-en-fictie-haakjesprotocol voor.

* Wat in een roman staat is verzonnen, of zo interessant dat het verzonnen had kunnen zijn.

* Feit en fictie vermengen in een roman kan iets extra’s opleveren. Feit en fictie vermengen in een interview noemen we liegen.

* Liegen is niet verboden. (1 april!)

Intussen heeft het metahaakje van Guus Bauer wel gewerkt: ik ben Vogeljongen dadelijk gaan kopen. Mooie roman. Opmerkelijk genoeg wordt er nergens in of op het boek gesuggereerd dat het verhaal autobiografisch is. Wel een sticker: ‘DWDD Boekentip’. Zo publicitair kansloos is de haakjesloze fictieroman immers ook weer niet.