Racisme en onmacht in Londense wijk

Zondag gaat van Wendelien van Oldenborgh ‘From Left to Night’ in première. In de film staan de rassenrellen in Londen in 2011 centraal.

Tijdens de beruchte Londense rellen in 2011 werd Dean Burke, een van de personages in de nieuwe film van de Nederlandse kunstenaar Wendelien van Oldenborgh, veroordeeld op basis van beveiligingscamerabeelden. De camera’s betrapten hem nergens op een overtreding, maar een montage van de beelden was voldoende voor zijn veroordeling. Reden voor Burke om openlijk te twijfelen aan het nut van zijn rol in de film: „Nu maak je jouw verhaal, en dan ben ik wat? Zichtbaar?”

Wendelien van Oldenborgh (53) maakt complexe, maatschappelijk betrokken videowerken en is een van de vijf genomineerden om in 2017 het Nederlandse paviljoen van de Biënnale van Venetië in te richten. De nominatie valt samen met de publicatie van een essaybundel met het eerste grote overzicht van het oeuvre van Van Oldenborgh en de Nederlandse première van From Left to Night zondag in het Stedelijk Museum.

Zichtbaarheid is een belangrijk thema in Van Oldenborghs nieuwe film, waarin ze weer een maatschappelijk onderwerp aansnijdt. In een heldere documentaire stijl geeft de film met een mix van feiten en fictie uiting aan de gevoelens van onmacht in de Londense buitenwijken.

Een vijftal personages – onder meer een Braziliaanse onderzoeker van rassenverhoudingen, en Nederlandse en Britse rappers, ze spelen grotendeels zichzelf – praat op locaties in Londen over staatsgeweld, institutioneel racisme en de uitzichtloosheid van de onderklasse. Een van hen rapt over de rellen van 2011: „Dat had niets te maken met diefstal, dat ging over macht.” De vraag of het oproer voornamelijk een opleving was van criminaliteit of ook een politieke lading had staat centraal in de film.

Tijdens de gesprekken richt de camera zich vaak op de handen van de spreker, of op de betonnen wanden op de achtergrond. Alsof wat je niet ziet even belangrijk is als wat je wel ziet. Deze wat ongrijpbare cameravoering rijmt met het onderwerp: de ondoorzichtige structuren van onbewust racisme. De camera tast de omgeving af, zoals de sprekers hun onderwerp verkennen, beiden trekken geen definitieve conclusies.

Van Oldenborghs onderzoekende houding staat ook voorop in de overzichtsbundel Amateur, die mede tot stand kwam met de helft van het prijsgeld (100.000 euro) van de Dr. A. H. Heinekenprijs voor de Kunst die ze in 2014 won.

Het resultaat is een bundeling van de perspectieven van een dertiental schrijvers – voornamelijk mensen met wie Van Oldenborgh heeft samengewerkt. De teksten verrijken de films, omdat ze de kwesties die in de films spelen voorzien van een extra, complicerende dimensie. Denise Ferreira da Silva, een van de spelers in From Left to Night, bespreekt bijvoorbeeld in haar korte essay Reflecting on Representation wat het betekent dat een blanke kunstenares een stem geeft aan de frustraties van de veelal zwarte onderklasse.