Heel Indonesië racet met verlegen Rio Haryanto mee

Hij is de eerste Formule 1-coureur van Indonesië. Rio Haryanto is nu al een nieuwe held in een land dat met sport een modderfiguur slaat.

Coureur Rio Haryanto met fans in Melbourne. Daar viel hij in de eerste grand prix van het seizoen in de achttiende ronde uit. Foto Paul Crock/AFP

Eigenlijk is het allesbehalve logisch dat de 23-jarige Rio Haryanto deze vrijdag in Bahrein in zijn raceauto van Manor stapt om de eerste oefenrondjes te rijden in aanloop naar de grand prix van zondag. Niet eerder wist een Indonesische coureur het hoogste niveau van de autosport te bereiken. En om het nog bijzonderder te maken: Rio komt uit een land zonder noemenswaardige topsportcultuur.

In een recent interview met de Britse zender Sky Sports is Rio verlegen en onwennig, zonder de bravoure die je verwacht van een man die met driehonderd kilometer per uur over het asfalt schiet. Hij erkent dat er nauwelijks een racecultuur bestaat in zijn land. „Autosport is niet heel groot in Indonesië. Er is eigenlijk maar één racebaan”, zegt hij.

Dat circuit, bij Sentul tussen Jakarta en Bogor, is grotendeels vergane glorie. Het is geen uiting van een volksliefde voor racen maar een privéproject van Tommy Soeharto, zelf coureur en zoon van de toenmalige president. Hij wilde begin jaren 90 de Formule 1 naar Indonesië halen en zorgde voor de aanleg van het Sentul International Circuit. Maar de Formule 1 kwam nooit. Wel werd Azië een paar jaar later getroffen door een economische crisis en moest Soeharto aftreden. Terwijl Singapore en Maleisië wel Formule 1-races mocht organiseren, raakte Sentul in verval. De laatste internationale was er in 2007, toen de inmiddels opgedoekte A1 Grand Prix langskwam.

Niet alleen in de autosport doet Indonesië het matig. Het Indonesische voetbalelftal is al bijna een jaar door de FIFA geschorst als gevolg van eindeloze corruptie-affaires en ruzies tussen de nationale bond en het ministerie van sport. Iedereen is het over eens: door een gebrek aan planning, faciliteiten en opleiding en een teveel aan ruzie en corruptie slaat Indonesië op sportief gebied een modderfiguur.

Te midden van al die ellende is Rio Haryanto de grote uitzondering. Hij kan goed racen, maar minstens zo belangrijk: hij vertegenwoordigt Indonesië op het hoogste niveau. Toen hij in februari zijn stoeltje kreeg bij het Britse Manor kopten Indonesische kranten dat ‘Indonesië de Formule 1 betrad’. Dat het niet een prestatie van het land was, maar van een beloftevol coureur, telde even niet.

Discipline en nederigheid

De 23-jarige Javaan komt uit een racefamilie met zakelijke instincten. Afkomstig uit provinciestad Solo, waar zijn familie een kantoorartikelenbedrijf runt, begon Rio op zijn zesde met karten. Zijn vader was coureur en zijn broers racen ook. „Als raceveteraan en nationale held bracht vader Rio op jonge leeftijd discipline en nederigheid bij”, vermeldt de biografie op Rio’s website.

Via successen in de Grand Prix 3 (2010, 2011) en Grand Prix 2 (2011-2015) klom Rio omhoog. Na Alex Yoong uit Maleisië, die in het begin van het millennium Formule 1 reed, en de flamboyante Thaise aristocraat Birabongse Bhanudej zestig jaar geleden, is Rio de derde Zuidoost-Aziaat in de koningsklasse van de autosport. Zijn debuut is ook een kwestie van geld. Hij moest zich voor 15 miljoen euro inkopen om te mogen rijden, melden Indonesische media. Rio is dus een zogenoemde pay driver. Hij wordt niet betaald door Manor omdat hij zo goed is, maar hij betaalt Manor om te mogen rijden. Zijn hoofdsponsor, het Indonesische staatsoliebedrijf Pertamina, heeft vijf miljoen euro ingelegd, de rest komt naar verluidt van het Indonesische ministerie van Sportzaken en enkele Indonesische zakenmannen. De Indonesische vicepresident Jusuf Kalla beloofde begin vorige maand druk uit te oefenen om geld op te halen.

Wat de krachten achter Rio ook zijn, zelf is hij uiterst behendig in het creëren van zijn imago. In het Twitter en Facebook-minnende Indonesië doet hij dat via sociale media. Op zijn Instagram is te zien hoe Rio gezond ontbijt met muesli, op zijn racefiets rondjes rijdt en op mooie stranden bruin wordt. Met andere woorden: hij is een man van de wereld die goed voor zichzelf zorgt. Tegelijkertijd beklimt hij ook Indonesische vulkanen, ontmoet de president in een stemmig batikhemd en poseert met zijn familie. Misschien oogt het allemaal een beetje braaf, maar voor de grote opkomende middenklasse is dit meer dan een moderne man: Rio is de ideale Indonesische schoonzoon in wording.

In interviews zegt Rio dat het zijn doel is met Manor in de middenmoot van de Formule 1 te eindigen. Indien mogelijk zou hij een WK-punt mee willen pikken. Voor hem als coureur is dat belangrijk, voor Manor ook, maar voor Indonesië telt vooral het meedoen. Als Rio dit weekend zijn ronden rijdt in Bahrein is dat mooi voor Indonesië. Als hij in september over het stratencircuit van zijn woonplaats Singapore scheurt, en in oktober over het circuit van Sepang in Maleisië, zal de hysterie pas echt losbarsten.