Extraatje voor Britse werknemers

Eenderde van de Britse werknemers krijgt vandaag loonsverhoging. Tegenstanders vrezen massaal banenverlies.

Winkelstraat Stonegate in York, de stad die sinds 2013 pioniert met een vrijwillig basisloon. Met ingang van vrijdag is zo’n basisloon in het hele land verplicht en krijgen zo’n 4,5 miljoen werknemers meer salaris. Foto Istock

De Golden Ball in York is een echte ouderwetse Noord-Engelse pub. No nonsense. Hier wordt bier geschonken, hier gaat het om de gemeenschap. Niet om uitgebreide menu’s met tientallen hamburgers, Michelin-sterren, grote televisieschermen om voetbal te kijken, of gokmachines – de manieren waarop pubs meestal proberen geld te verdienen.

Het opvallende is dat alle zes de barmannen en de schoonmaakster van de Golden Ball toch ver boven het minimumloon verdienen. Drie jaar geleden stelde waardin Beth Maguire een living wage in, een loon waarvan haar werknemers kunnen leven. Het minimumloon was daarvoor gewoonweg te laag.

Vanaf vandaag is zo’n basisloon overal in het Verenigd Koninkrijk verplicht. Het minimumloon geldt alleen nog voor werknemers jonger dan 25 jaar. Boven die leeftijd krijgt men nu 7,20 pond (9,14 euro) per uur betaald, een verhoging van 50 pence ten opzichte van het minimumloon. En geleidelijk zal dat basisloon worden verhoogd tot 9,35 pond per uur in 2020.

„De Britten verdienen loonsverhoging, de Britten krijgen loonsverhoging”, zei minister van Financiën George Osborne, in de herfst.

Het achterliggende idee is dat werknemers moeten kunnen leven van hun inkomen. Tot nu toe vulde de Britse overheid het minimumloon aan met allerlei subsidies. Maar, zo zei Osborne, het kan niet zo zijn dat de belastingbetaler opdraait voor wat bedrijven weigeren te betalen.

Critici – en daar zijn er veel van – vrezen voor de gevolgen. Laaggeschoolde werknemers en deeltijdwerkers (vooral vrouwen) worden duurder. Het gaat om 4,5 miljoen Britten, vooral in de zorg, de horeca en de winkels. De werkloosheid is weliswaar met 5,2 procent op haar laagste punt sinds 2006, maar de economische groei vertraagt.

Het onafhankelijke Office of Budget of Responsibility, dat de overheidsfinanciën analyseert, voorspelt dat door de invoering van het basisloon er 60.000 banen zullen verdwijnen. Het British Retail Consortium, waarin alle grote winkelketens zijn vertegenwoordigd, komt zelfs uit op een verlies van één miljoen banen.

Verdringing

Werkgeversorganisatie CBI zegt van leden te horen dat zij uren zullen minderen en dubbele beloning voor zondagen of avonduren en extraatjes gaan afschaffen. Het risico bestaat ook dat, vooral in de zorg en in de horeca, jongeren worden aangenomen in plaats van meer ervaren werknemers, omdat hun loon voorlopig niet stijgt.

„We zijn voorstander van betere lonen. Maar dit is alleen haalbaar als de productiviteit ook wordt verhoogd, en die is in dit land erg laag”, zegt een woordvoerder van het CBI. Hij heeft het over een „politiek gedreven loonsverhoging”. De Britse regering bezuinigt fiks op uitkeringen.

Ook denktank Institute of Economic Affairs heeft het over „politieke redenen” voor de introductie van het basisloon. Het minimumloon werd geïntroduceerd om uitbuiting tegen te gaan. Maar: „Zijn we een markteconomie waarin vraag en aanbod dicteren, of een economie waar de overheid lonen vaststelt”, vraagt beleidsmedewerker Ryan Bourne zich hardop af.

„Uiteindelijk moeten bedrijven zelf kunnen vaststellen wat een werknemer aan waarde toevoegt. Ze zijn geen sociale instanties die hun personeel moeten compenseren voor de stijgende kosten van levensonderhoud, maar ondernemingen die winst maken”, zegt Bourne.

Besparingen

De topman van Whitbread, eigenaar van onder meer hotelketen Premier Inn, restaurantketen Beefeater en koffieketen Costa, waarschuwde bij de presentatie van de jaarcijfers dat de „substantiële kosten zullen worden bestreden met een combinatie van productiviteitsverbeteringen, investeringen in systemen, efficiëntiebesparingen en enkele selectieve prijsverhogingen”.

Dergelijke waarschuwingen doen in York Beth Maguire van de Golden Ball ontploffen. „Geen twijfel dat het basisloon extra geld kost”, zegt ze. „Maar wat zegt het over je als bedrijf als je winst maakt over de rug van je werknemers? Als zij onder de armoedegrens leven?” Ze kent concurrenten waar werknemers het zich niet kunnen veroorloven hun eigen bar te bezoeken en er wat te drinken.

De winstmarge van de Golden Ball is kleiner dan gebruikelijk in de pubsector. Maar haar aandeelhouders – 200 buurtbewoners zijn eigenaar van de kroeg – nemen dat voor lief. En de kleinere winstmarge heeft maar deels met de hogere lonen te maken, zegt Maguire.

Ze wil de prijzen van het bier niet al te zeer verhogen: „Ik wil dat de buurt het zich kan veroorloven te komen.” Waar elders in York het lokale bier 4 pond kost, is dat bij haar 3,50 pond. „Als wij dit kunnen, waarom andere pubs niet?”

In York is al drie jaar ervaring met een vrijwillig basisloon. De Golden Ball, de gemeente, de universiteit, een ziekenhuis, een woningcorporatie, verzekeraar Aviva en voedingsmiddelenbedrijf Nestlé betalen hun werknemers inmiddels 8,25 pond per uur, bijna één pond meer dan het landelijke basisloon dat vandaag ingaat.

Hun uurloon is vastgesteld door lobbygroep de Living Wage Foundation, die probeert armoede onder werknemers tegen te gaan. Hoogleraren van Loughborough University bepalen op basis van een aantal factoren, zoals gemiddelde huur en inflatie, wat een werknemer moet verdienen om rond te komen. In Londen is dat volgens de stichting op dit moment 9,40 pond per uur, in de rest van het land 8,25 pond per uur.

Kwaliteit van leven

Nestlé, met 8.000 werknemers op dat tarief, spreekt in een verklaring over „de positieve invloed op onze sector”. „Niet alleen onze werknemers hebben er baat bij, maar ook de gemeenschap waarin ze wonen en werken.”

Eenzelfde argument hanteert de gemeente York. De kloof tussen arm en rijk groeide in de stad: het gemiddelde loon was toen 20.420 pond per jaar, de gemiddelde huizenprijs het tienvoudige. „We lijken door de prachtige architectuur rijk, maar vooral in de toeristenindustrie en de dienstverlening zijn de lonen laag”, vertelde plaatsvervangend personeelsdirecteur Pauline Stuchfield.

Een commissie onder leiding van de aartsbisschop van York stelde in 2013 een basisloon voor als oplossing. Als grootste werkgever gaf de gemeente zelf het goede voorbeeld. In totaal 573 werknemers, 17 procent van het totaal, kregen een loonsverhoging, onder wie schoonmakers, straatvegers en serveersters in schoolkantines. Tegelijkertijd verhoogde York stagevergoedingen naar het minimumloon voor jongeren. „Het ging ons om de kwaliteit van leven”, zegt Stuchfield.

‘Je kunt er niet van rondkomen’

Belangrijk is daarnaast dat al haar leveranciers, zoals een uitzendbureau en een bewakingsbedrijf, hun werknemers óók het basisloon moeten betalen. Dat betekent dat, hoewel York steeds meer uitbesteedt, werknemers er niet op achteruitgaan. „We hebben het bij het uitschrijven van offertes als kwaliteitseis ingebouwd. De regel is dat iedereen die op ons grondgebied werkt, 8,25 pond per uur krijgt betaald.”

Zowel Stuchfield als Maguire zegt dat wat de regering nu introduceert „geen basisloon” is, maar een verhoging van het minimumloon met „een ander naampje”. Maguire: „Je kunt er niet van rondkomen.” Stuchfield: „Het echte basisloon geeft ruimte om te overleven.” De loonsverhoging van vandaag zal bijvoorbeeld nauwelijks invloed hebben op de koopkracht van minima in Londen.

„De invoering was niet makkelijk”, zegt Stuchfield eerlijk. Het eerste jaar kon de gemeente zich de loonsverhoging veroorloven dankzij een speciaal fonds dat eenmalig 360.000 pond uitkeerde. Het verschafte een adempauze tot de volgende begroting.

Tot dusver keurde de gemeenteraad, waarin de Labour-meerderheid inmiddels is afgelost door een coalitie van Conservatieven en Liberaal-Democraten, de verhoging goed. Maar Stuchfield voorziet problemen. In 2020 moet het landelijke basisloon 9,35 pond zijn. Tot nu toe is het loon dat de Living Wage Foundation voorstelt, altijd hoger. Maar „als dat van de overheid zo hoog wordt, zal er op dat moment zeker over nagedacht worden ze gelijk te trekken”.

Even eerlijk vertelt Stuchfield dat het – mede door bezuinigingen die landelijk zijn opgelegd – moeilijk blijft. Het basisloon nam de afgelopen drie jaar toe, de salarissen van overige ambtenaren niet. De gemeente moet nu over andere loonschalen gaan nadenken.

Een ander gevolg was dat sommige werknemers met het basisloon opeens boven de uitkeringsgrens gingen verdienen en hun recht op gratis tandartszorg en schoollunches kwijtraakten.

Maar er zijn voordelen. Stuchfield zegt dat de gemeente „geen tekort aan sollicitanten” heeft. Beth Maguire van de Golden Ball, eerder manager in een nachtclub, vertelt dat het verloop onder het personeel laag is. Daardoor is ze minder tijd kwijt aan het trainen van nieuwe werknemers. Er is weinig ziekteverzuim, en ze durft met een gerust hart de bar over te dragen. „Dat is uiteindelijk de beloning.”