Wetenschappers moeten vechten om onderzoeksgeld

Practicumlokaal in het Linnaeusborggebouw op het Zernikecomplex, Rijksuniversiteit Groningen. Foto: Robin van Lonkhuijsen

De competitie onder wetenschappers om onderzoeksgeld binnen te halen is veel feller dan uit officiële cijfers blijkt. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) gaat van die officiële cijfers uit, maar die verhullen de hoge competitiedruk.

Dat concludeert het Rathenau Instituut in Den Haag in een recent rapport. Hiervoor werd gedetailleerd onderzoek gedaan naar de geldstromen aan universiteiten en universitair medische centra (umc’s) in 2014.

Het rapport verklaart waarom de Nederlandse onderzoekswereld steeds harder klaagt over de groeiende competitiedruk. Wetenschappers zijn veel tijd kwijt met het schrijven van projectaanvragen, terwijl de kans op toekenning krimpt. Dat voedt de frustratie. Sommigen besluiten de wetenschap om deze reden te verlaten. Uit de officiële cijfers is die hoge competitiedruk niet af te lezen.

Projectfinanciering is tijdelijk, en onzeker geld. En het blijkt een veel groter aandeel van de totale hoeveelheid onderzoeksgeld uit te maken dan gedacht. Het andere deel bestaat uit de vaste bijdrage die universiteiten jaarlijks van de overheid krijgen.

Volgens het rapport van het Rathenau Instituut ging er in 2014 in totaal bijna 5 miljard euro aan onderzoeksgeld – vast én competitief – naar de universiteiten en umc’s. De vier auteurs van het rapport schrijven dat beleidsmakers uitkomen op een verhouding van 10:1 tussen vaste en competitieve financiering. Maar zelf komen ze uit op een compleet andere verhouding, 1:3.

Het scheve beeld heeft volgens hen te maken met de huidige indeling van de geldstromen – in eerste, tweede en derde geldstroom – en wat daar toe wordt gerekend. Ze noemen die indeling „verouderd” en „aan vervanging toe”.

In hun rapport stellen ze een nieuwe indeling voor volgens twee verhoudingen: vast/competitief en publiek/privaat. In een reactie laat het ministerie van OCW weten deze voorgestelde indeling niet over te nemen.