Vlieg op de muur bij een FBI-infiltrant

De fascinerende documentaire (T)error volgt een FBI-informant die zijn oude kameraden een eed aan trouw aan terroristische organisaties probeert te ontlokken.

Shariff alias Saeed Torres in ‘(T)error’ (VPRO).

Saeed Torres, een wat oudere Afro-Amerikaanse moslim, kijkt naar een aflevering van de televisieserie Homeland. Hij belt een jonge, protestants opgevoede bekeerling, die zich nu Khalifah Al-Akili noemt, om samen te praten over wat hij ziet: Talibaan, Amerikaanse geheime diensten en infiltranten.

Wat Khalifah nog niet weet, is dat Saeed onder de codenaam Shariff zelf als informant werkt voor de FBI (hij noemt het zelf liever ‘burgerspeurder’) en op deze manier de hem toegewezen POI (Person Of Interest) aan het uithoren is.

De wereld van contraterrorisme is ingewikkeld en ontoegankelijk voor buitenstaanders. Minister Ard van der Steur (Veiligheid, VVD) verdwaalde er deze week volkomen in. We kennen de werkzaamheden van geheime diensten vooral uit fictieseries als Homeland. Ondenkbaar dat je er ook maar iets van zou kunnen laten zien in een observerende documentaire. Dus geloofde ik het eerst niet, toen ik hoorde dat dit juist wel gelukt was in het op het Sundancefgestival bekroonde (T)error.

De filmmaakster Lyric R. Cabral was al bijna tien jaar bevriend met Saeed, die haar ook interesseerde als veteraan van de Black Panthers en de zwarte Robin Hoods uit de jaren tachtig. Op de dag in 1986 dat hij werd gearresteerd kreeg hij de keuze: minstens twintig jaar de bak in of informant worden. Hij koos voor de laatste optie en lapte sindsdien talrijke oude vrienden en kameraden erbij. Zo ontlokte hij jazzbassist Tarik Shah een eed van trouw aan al-Qaida, die op grond daarvan werd veroordeeld tot een lange gevangenisstraf. Zo’n succes kan leiden tot een hoge beloning, er is spraken van een bedrag van wel 200.000 dollar per veroordeling.

Jacht op een prooi

Saeed geeft Cabral toestemming hem te filmen in Pittsburgh, bij een deel van zijn jacht of Khalifah. Hij vertelt zijn superieuren niets over die beslissing. De prooi heeft echter al snel in de gaten dat hij met een informant van doen heeft en staat ook toe dat Cabral en co-regisseur David Felix Sutcliffe hem filmen, zonder dat Saeed dat weer weet.

De feitelijke interacties tussen Shariff en zijn opdrachtgevers en met Khalifah blijven uiteraard buiten beeld, al zien we wel de teksten van uitgebreid sms-verkeer over en weer.

Het is fascinerend materiaal, ook al omdat duidelijk wordt dat er weinig meer te halen valt voor de FBI. Vlak voordat Khalifah een persconferentie wil geven om de namen van verschillende informanten te openbaren (hun aantal steeg na 9/11 van 1.500 naar 15.000, volgens Saeed), wordt hij gearresteerd. Een bezoek aan een openbare schietbaan leidt tot een veroordeling van acht jaar wegens illegaal wapenbezit.

De film neemt stelling tegen dit soort acties, maar dat is niet wat de film zo interessant maakt. De tragedie zit in het verraad van Saeed, die zich niet meer kan vertonen in de moskee van Brooklyn. Daarbij komt de sensatie om als kijker met de neus bovenop zo’n operaties te zitten. Zeer aanbevolen, ook voor politici met meer vragen dan antwoorden.