Vicepresident Brazilië staat al te trappelen in de coulissen

President Rousseff klampt zich vast aan de macht, terwijl haar vicepresident zich warmloopt. Na het corruptieschandaal is Brazilië vrijwel onregeerbaar.

PMDB-parlementariërs zegden dinsdag in Brasilia unaniem de samenwerking op met de PT van president Rousseff. De vergadering duurde drie minuten. Foto Evaristo Sa/AFP

Terwijl de Braziliaanse president Dilma Rousseff weigert af te treden ondanks de breuk, eerder deze week, met haar grootste coalitiepartner PMDB, staat vicepresident Michel Temer te trappelen om de macht over te nemen. Tot voor kort leek hij Rousseffs trouwe bondgenoot, maar hij is een man met twee gezichten.

De breuk tussen de regeringspartijen eerder deze week was de langverwachte ontknoping van een al maanden durend machtsspel. De PMDB, sinds 2003 de grootste partij in de coalitie van Rousseff en haar voorganger en mentor Lula da Silva, speelt al maanden dubbelspel als regeringspartner en tegelijkertijd als tegenstander. Het is de PMBD die al maanden geleden de afzettingsprocedure tegen Rousseff aanhangig maakte via de voorzitter van het Braziliaanse lagerhuis, de PMBD’er Eduardo Cunha.

Tijdens de drie minuten durende vergadering dinsdag, waarin de PMDB de breuk met de regering-Rousseff afkondigde, was vicepresident Temer zelf niet aanwezig. PMBD-kopstukken wuifden zijn afwezigheid op dit moment suprême weg: de vicepresident moet onafhankelijk zijn; hij is immers gekozen door het volk en zou zich daarom niet moeten laten manipuleren.

Ondertussen is Brazilië verlamd, nu Rousseff nog steeds met Temer aan haar zijde het land bestuurt, terwijl Temer duidelijk zijn kans afwacht om het roer over te nemen. Als Rousseff dezer dagen niet vrijwillig aftreedt, is het wachten op de stemming over de impeachment, half april. Rousseff moet eenderde van de stemmen tegen afzetting zien binnen te slepen. Met het uitreden van de PMDB, die nu vóór gaat stemmen, wordt die kans vrij klein.

„Dit is het bestrijden van een crisis met een volgende crisis. Als Rousseff van het toneel verdwijnt, en Temer het overneemt, zijn de problemen nog lang niet voorbij. Brazilië is onbestuurbaar en dat zal voorlopig zo blijven. Er zijn nu al geen winnaars, alleen maar door persoonlijke macht gedreven verliezers”, zegt politicoloog Ricardo Ismael van de Katholieke Universiteit van Rio de Janeiro.

Libanese diaspora

Voor Temer, een nazaat van Libanese migranten en ooit de invloedrijkste Libanees in de diaspora genoemd, gaat een langgekoesterde droom in vervulling als Rousseff wordt afgezet en de PMDB eindelijk in het machtscentrum komt.

Wat heeft de PMDB te bieden? „Het is een partij waarop zowel linkse als rechtse regeringen al sinds de terugkeer naar de democratie (in 1985, red.) hebben kunnen rekenen. Een partij zonder een duidelijk gezicht, een middenpartij van een bijeengeraapte groep van individuelen, zonder een duidelijke ideologie”, zo omschrijven analisten als politicoloog Ismael de partij van Temer.

Sinds haar nipte herverkiezing van Rousseff in 2014 en de daaropvolgende economische crisis in Brazilië nam Rousseffs populariteit sterk af. Dat kwam mede door de onthulling van Lava Jato, het grootste corruptieschandaal aller tijden waarbij semi-staatsoliebedrijf Petrobras miljarden aan steekpenningen van bouwbedrijven ontving, en politici werden omgekocht. „De positie van Rousseff werd zwakker. Ze was vroeger voorzitter van de raad van commissarissen van Petrobras en wordt door vrijwel iedereen als het zwarte schaap van deze affaire gezien, hoewel nog steeds niet bewezen is dat ze er zelf mee te maken heeft. Om zich staande te houden, moest ze compromissen met de PMDB sluiten. Temer en zijn partij werden daardoor sterker”, aldus Ismael. Zo moest Rousseff, ter wille van economische hervormingen, een aantal ministeries afstaan aan de PMDB.

Veelzeggend over de politieke realiteit in Brazilië is dat de afzetting van Rousseff, ingezet vanwege haar vermeende gesjoemel met overheidsuitgaven, wordt ondersteund door mensen die voor een groot deel zelf betrokken zijn bij het corruptieschandaal. Zelfs de impeachmentcommissie bestaat voor een groot deel uit leden die zelf onderzocht worden voor Lava Jato. Ook tegen Lagerhuisvoorzitter Eduardo Cunha loopt een onderzoek. Hij zou miljoenen smeergeld hebben geparkeerd in Zwitserland. En ook vicepresident Temer staat onder verdenking van corruptie. Politicoloog Ismael: „Ook als Rousseff van het toneel verdwijnt, zitten we opgescheept met politici van wie velen betrokken zijn bij corruptie. Voor Brazilië lijkt me dat geen hoopvol vooruitzicht.”