Door al die navigatiemiddelen weten we niet meer waar we zijn

Reddingsteams zijn doodmoe van de bergwandelaars die met lege smartphonebatterijen, zonder papieren kaart en zonder richtingsgevoel van de berg af moeten worden gehaald.

Het ingebouwde navigatiesysteem TomTom Foto: Jerry Lampen/ANP

Weer iets wat we verliezen door computers: ons oriëntatievermogen. Hoofdrekenen, spellen, telefoonnummers en verjaardagen onthouden, dienstregelingen uitvogelen en met de hand schrijven gingen al voor.

Wie zijn oriëntatievermogen niet gebruikt, raakt het kwijt. Dat staat wel vast, schrijft Roger McKinlay in een commentaar in de Nature van 31 maart. McKinlay is medeschuldig. Hij schrijft hoe hij in 1984 lid was van een ingenieursteam dat een apparaat bouwde om signalen van navigatiesatellieten op te vangen. Tegenwoordig heet dat een GPS-apparaat. „Na weken fouten oplossen kwam de wazige informatie met random cijfers op één punt uit. We grepen een kaart en bepaalden het punt. Het kruisje kwam precies op het gebouw waarin we zaten.”

Dertig jaar later zijn we afhankelijk van die apparaatjes, schrijft hij. Inmiddels zijn reddingsteams doodmoe van de bergwandelaars die met lege smartphonebatterijen, zonder papieren kaart en zonder richtingsgevoel van de berg af moeten worden gehaald. Er was die vrachtwagenchauffeur die bij het Gibraltar Point natuurreservaat aan de Engels Noordzeekust aankwam, terwijl hij richting Spanje moest.

Een beetje richtingsgevoel is dus handig. Oriëntatievermogen is leerbaar en daarvoor ontwikkelen we ook een hersengebiedje. Het bewijs daarvoor dragen Londense taxichauffeurs in hun hoofd die blindelings de weg moeten weten in Londen.

We kunnen dat oriëntatievermogen ook verliezen. Het is een vroeg teken van dementie. En mensen die in een rijsimulator navigatieapparatuur gebruiken weten minder goed waar ze uiteindelijk zijn dan mensen die met een kaart hun weg zoeken.

Kunnen we ons richtingsgevoel missen? McKinlay vindt het te vroeg om op de GPS-apparaatjes te vertrouwen. Op aarde kan het signaal worden gestoord. En het zijn systemen die veel geld kosten. Complexe systemen hebben vaardige gebruikers nodig, vindt McKanlay: scholen moeten onderwijs geven in kaartlezen.