De messen worden geslepen voor Zuma

De hoogste rechter in Zuid-Afrika veroordeelt Jacob Zuma en zijn partij voor minachting van de grondwet. Plots heeft iedereen het over afzetten van de president.

Foto Reuters

Als de hoogste rechters in Zuid-Afrika gisteren één ding duidelijk maakten met hun unanieme oordeel over de president en zijn partij is het dat nog steeds krachten bestaan die niet ten onder gingen aan de vriendjespolitiek waarmee dit land in de afgelopen Zuma-jaren vereenzelvigd raakte. Een groot deel van het belastinggeld (20 miljoen euro) dat werd gebruikt voor de peperdure verbouwing van zijn privé-villa moét president Jacob Zuma zelf terugbetalen, oordeelden de elf rechters van het Constitutionele Hof. Een president móet een voorbeeld zijn voor heel het land, een vaandeldrager van fatsoen, een beschermer van de grondwet. Het parlement móet hem ter verantwoording roepen als hij dreigt af te drijven, zelfs al bezet de regeringspartij bijna tweederde van de zetels. De ambities die 20 jaar geleden leidden tot het schrijven van de meest vooruitstrevende grondwet van het continent, móeten overeind blijven.

Rechter Mogoeng Mogoeng legde in de uitspraak de klemtoon op dat móeten, een niet mis te verstane opdracht van het Hof aan de machthebbers, met een keiharde deadline. De twee jaar durende weigering van president en partij gehoor te geven aan de oproep van de Nationale Ombudsvrouw een deel van de verbouwingskosten terug te betalen noemde het Hof „in strijd met de grondwet”. Het ministerie van Financiën moet binnen 60 dagen vast stellen hoe hoog het bedrag is dat de president moet terugbetalen. De president heeft dan nog 45 dagen om het geld terug te betalen.

Als gisteren nog één ding duidelijk werd is het dat niet alleen de oppositiepartijen nu bloed ruiken en zo snel mogelijk willen beginnen aan een afzettingsprocedure van Zuma. Ook regeringspartij ANC toonde opmerkelijke onwil de president langer de hand boven het hoofd te houden. „Wij willen ons aan de grondwet houden”, zei Zuma’s woordvoerder Zizi Kodwa van het ANC. De top van het bestuur van de regeringspartij is in spoedzitting bijeen geroepen om te besluiten over een uitweg uit de crisis. Ruim drie jaar voor het einde van Zuma´s ambtstermijn als Zuid-Afrika´s derde zwarte president worden de messen tegen hem geslepen.

Geruchten over het terugroepen van Zuma als partijleider zingen rond nu de president in korte tijd weer een zware nederlaag heeft geleden. Zijn partij floot hem eerder terug nadat hij zonder goede reden zijn vertrouwde minister van Financiën inruilde voor een onbekend parlementslid waarin investeerders geen enkel vertrouwen hadden. Zuma kwam in de afgelopen weken meer alleen te staan nadat het partijbestuur opriep tot het terugdringen van de invloed van de Indiase Gupta familie, naar verluidt Zuma’s belangrijkste geldschieters. De vakbonden en de veteranen van de voormalige gewapende tak van het ANC trokken eerder al hun steun voor Zuma in. Volgens partijleider Bantu Holomisa van oppositiepartij UDM werd president Mbeki in 2008 voor een veel kleiner vergrijp teruggeroepen door de partij.

„Nu zijn er elf rechters die zeggen dat de president tegen de grondwet heeft gehandeld. Waar wacht het ANC nog op?”

Zuma probeerde voor het begin van de rechtszaak uit zijn benarde positie te komen door zich bereid te verklaren een deel van de verbouwingskosten terug te betalen. Die knieval kwam voor de oppositiepartijen die de zaak tegen hem aanspanden veel te laat.

De uitspraak van het Constitutionele Hof is een enorme overwinning voor de Nationale Ombudsvrouw, Thuli Madonsela. Na haar kritische rapport over de verkwisting bij de verbouwing van Zuma’s privé-villa werd ze door regeringspartij ANC beschuldigd in naam van de Amerikaanse veiligheidsdienst CIA de president van Zuid-Afrika te willen ondermijnen. Het Constitutionele Hof noemde haar de belichaming van de „Bijbelse David die het opneemt tegen Goliath.”