Column

De aardewerkjes van Albert Heijn

Over de moestuintjes van Albert Heijn is al veel geschreven en daar komt nu weer een stukje bij. Want behalve dat die tuintjes als het goed is gezond eten opleveren, leveren ze ook, net zo gratis en voor niets, een flinke portie esthetisch genot op. En dan heb ik het nog niet eens over de ontkiemende zaadjes, het prille groen dat net boven de aarde uitkomt, de jonge sla waar Kopland zo van moest huilen. Nee, de schoonheid situeert Albert Heijn nog daarvoor, als er van groen nog lang geen sprake is. Het gaat om bruin, bewegend bruin.

Bij elk moestuintje zit naast een wit strookje gevuld met zaadjes een rechthoekig blokje aarde, en het is die aarde die voor kosteloos plezier zorgt. Als je er water op giet, verandert het blokje razendsnel van vorm. Sneller dan een penis zich kan oprichten wordt het blokje een toren. Onderweg moet het zelfs even een kubus geweest zijn. Ook de kleur verandert; van dof en licht tot donker en sappig. Je ziet het allemaal en toch is het alsof je de verandering niet echt kunt zien. Maar hij gebeurt, deze miniatuur metamorfose, deze abstracte, monochrome gedaanteverwisseling. Yves Klein in de keuken. Walter De Maria in motion. Robert Smithson thuis.

Van de Amerikaanse kunstenaar Walter De Maria (1935-2013) is sinds 1977 op Manhattan het werk Earth Room te zien, de begane grond van een huis in SoHo volgestort met aarde. Volgens de beheerder, die de aarde af en toe water geeft, groeien er wel eens champignons in, die hij oogst en opeet. De aarde moet aarde blijven. De Earth Room is een schitterend kunstwerk, een kunstwerk van verwachting en verlangen, niet als een schilderij van Picasso of Rembrandt maar als het palet van Picasso of Rembrandt. Het zou nog van alles kunnen worden, van alles kunnen laten ontkiemen. De symboliek ligt in ieder geval voor het opscheppen. De blokjes van de moestuintjes hebben ook dat affe onaffe. Eieren.

Door de beweging en het compacte formaat gaat Albert Heijn nog verder dan Smithson en De Maria en slecht hij ook nog eens een van de gewiekste taboes, het geloofsartikel dat er in de twintigste eeuw ingeramd is: kunst is wat de kunstenaar zegt dat kunst is. Deze wonderlijke wegwerp aardewerkjes doen het in ieder geval als kunst beter dan als groente, want vaak lukt het niet om zelf van de zaadjes courgettes en watermeloenen te kweken.

is redacteur cultuur