‘Turkije is niet klaar voor terugkerende vluchtelingen’

Akkoord Europa gaat vluchtelingen terugsturen naar Turkije. Maar Turkije is daar helemaal niet klaar voor, zeggen deskundigen.

Foto AP

Turkse migratiedeskundigen en asieladvocaten maken zich grote zorgen over de uitvoering van het vluchtelingenakkoord dat door de Turkse regering is gesloten met EU-regeringsleiders. Het is de bedoeling vanaf begin volgende week vluchtelingen en migranten vanuit Griekenland terug te sturen naar Turkije. Volgens advocaten, academici en artsen die met vluchtelingen werken is het land daar absoluut niet klaar voor.

Turkije heeft geen ontwikkeld asielsysteem, zoals in Westerse EU-landen. Daardoor zijn er ook weinig gespecialiseerde asieladvocaten. Er bestaat grote verwarring over de rechten en mogelijkheden van vluchtelingen en migranten. Die zijn op papier groter dan in de praktijk, doordat vluchtelingen amper juridische bijstand krijgen.

Mensen kunnen daardoor worden gedeporteerd zonder dat ze een asielaanvraag hebben gedaan, een advocaat hebben gesproken of bezwaar hebben kunnen aantekenen tegen hun uitzetting.

EU-landen sturen nu honderden extra medewerkers van migratiediensten naar Griekenland om te helpen bij het behandelen van asielaanvragen daar. Zij moeten ook de dossiers opstellen op basis waarvan mensen vanaf komende week terug naar Turkije worden gestuurd.

Europees asielagentschap Frontex breidt opnieuw zijn activiteiten in Griekenland uit en verzoekt lidstaten daartoe 1500 man politie te leveren en 50 ‘readmission experts’, juristen die ervaring hebben met verdragen tussen landen over terugname. Turkije krijgt dit soort bijstand vrijwel niet. Het land is sinds 2005 EU-kandidaat, maar geen lid van de Europese Unie.

De Turkse wetgeving over migratie is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Sinds 2014 heeft Turkije een echte vreemdelingenwet en een directoraat-generaal voor migratie. Sinds begin dit jaar kunnen Syriërs ook werkvergunningen aanvragen.

Syriërs vallen in Turkije onder een speciale wet. Die geeft ze vrijwel automatisch een status waarmee ze ‘tijdelijk beschermd’ zijn en aanspraak kunnen maken op onderwijs en gezondheidszorg. 2,7 miljoen Syriërs in Turkije hebben die status. Hij geldt tot de oorlog voorbij is en ze terug kunnen.

Die tijdelijkheid is een groot probleem, zeggen Turkse deskundigen, zoals Cem Terzi. Hij is arts en voorzitter van een organisatie van vrijwilligers die migranten medische hulp bieden.

„De Turkse regering zou opeens om politieke redenen kunnen besluiten ze allemaal terug te sturen. Dit speciale regime biedt geen rechtszekerheid.”

Dat zegt ook asieladvocaat Eda Bekci, voorzitter van Mülteci Der, de Turkse variant op Vluchtelingenwerk. „Het lot van deze mensen ligt volledig in handen van de ministerraad. Dat maakt het een politiek besluit en dat is fout. Mensen moeten kunnen weten wat voor toekomst ze hebben in Turkije.” De tijdelijke beschermde status van Syriërs in Turkije maakt dat EU-landen ze gemakkelijker terug naar Turkije kunnen sturen. Ze lopen immers geen gevaar en hebben toegang tot zorg.

De situatie is slechter voor niet-Syriërs, voor wie geen speciale wet bestaat. Zij hebben geen mogelijkheid om asiel aan te vragen en geen speciale status. De Turkse migratiedienst stuurt onder meer Afghanen die toch asiel aan willen vragen door naar VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Die kan proberen via een hervestigingsprocedure een veilige plek voor ze te vinden in een ander land. Die procedure duurt jaren.

Migratiedeskundigen en mensenrechtenactivisten in Turkije probeerden de afgelopen jaren samen met de EU druk uit te oefenen op de Turkse regering om een asielsysteem naar Europees model op te zetten. Zij voelen zich in de steek gelaten door de EU nu die een akkoord met Turkije heeft gesloten zonder eerst verdere wetswijzigingen te eisen.