Vattenfall wil af van bruinkool

Het moederbedrijf van Nuon gaat voor duurzaam en verkoopt zijn bruinkoolmijnen en -centrales. „Ons wordt verweten dat we de uitstoot niet echt beperken. Maar we veranderen wel ons bedrijf.”

Foto’s Nuon / Jorrit Lousberg

In Europa valt voor energiebedrijven alleen in duurzame energie nog geld te verdienen. Niet omdat groene stroom zoveel opbrengt op de markt, maar omdat de producent van die stroom kan rekenen op langdurige subsidie.

Minder uitstoot van schadelijke broeikasgassen is een belangrijke overweging om zich op duurzame energie te richten, zegt Magnus Hall, topman van het Zweedse Vattenfall, het moederbedrijf van het Nederlandse Nuon. Maar het is niet de enige. Hij zet er vooral uit financiële overwegingen op in, geeft hij toe.

We spreken Hall in het hoofdkantoor van Nuon in Amsterdam. Hall is om de maand een paar dagen in Nederland om te sleutelen aan de Nederlandse vestiging. De gloednieuwe Magnum-centrale in Eemshaven krijgt een nieuwe bestemming, werd dit weekend bekend. De bedoeling is de centrale om te bouwen tot een „superbatterij” die de schommelende productie van windenergie kan opvangen. Tegelijkertijd zet Hall ook het mes in de organisatie. De handelsvloer verhuist naar Hamburg en gaat zich vooral richten op de handel in duurzame producten. In Amsterdam zullen ongeveer 200 banen verloren gaan.

In de twee jaar dat hij het Zweedse staatsbedrijf leidt, heeft Hall veel rode cijfers op zijn bureau gekregen. Door de lage stroomprijzen draaien de conventionele elektriciteitscentrales op halve kracht of staan helemaal uit. Vattenfall doet in kernenergie in Zweden en Duitsland, waterkrachtcentrales in Scandinavië en gas- en kolencentrales in Duitsland, Polen en Nederland.

In 2014 leed Vattenfall een verlies van ongeveer 800 miljoen euro, vorig jaar was dat meer dan verdubbeld. Op de aankoop van Nuon in 2009 voor bijna 10 miljard euro, heeft Vattenfall inmiddels ruim 5 miljard euro moeten afboeken.

„Nee, we staan nu even niet in de overnamestand”, glimlacht Hall op de vraag of Vattenfall wellicht interesse heeft in de overname van het Zeeuwse Delta, dat binnenkort in de etalage komt.

Dit is niet het moment om risico’s te nemen, wel om het ‘zekere geld’ te volgen, bijvoorbeeld naar windparken op zee. Gaat Vattenfall bieden op de aanbesteding van de eerste nieuwe windparken, Borssele 1 en 2, die op 11 april begint? Hall: „Dat zou heel goed kunnen. Wind is belangrijk voor ons, we willen de komende jaren rond de 5 miljard euro investeren.”

Nuon is een van de vele dossiers op het bureau van Hall. Bovenop de stapel ligt de map met de Duitse bruinkool. Vattenfall wil de mijnen en de centrales verkopen. Duitse media speculeren over de vraag of er wel een koper komt.

Wie wil er nu nog bruinkool?

„We zijn bezig, ik kan daar dus niks over zeggen, maar we vertrouwen erop dat we kunnen verkopen. Ook over de prijs kan ik niks zeggen.”

Hoeveel bruinkool heeft u in Duitsland?

„Vijf centrales en vier mijnen. Met elkaar hebben die een vermogen van 60 terawattuur (TWh), dat is 10 procent van het Duitse jaarverbruik en eenderde van onze totale elektriciteitsproductie.”

Dat is dus een wezenlijk deel...

„En een wezenlijke verandering van ons bedrijf, en van onze CO2-uitstoot. Met de bruinkool doen we ongeveer driekwart van onze totale uitstoot van 83 miljoen ton CO2 de deur uit.”

Maar als iemand anders die bruinkool gaat exploiteren, blijft de uitstoot hetzelfde.

„Dat is waar, er wordt ons verweten dat we de uitstoot niet echt beperken. Maar intussen veranderen we wel ons bedrijf. De opbrengst van de verkoop gaat voor het grootste deel naar investeringen in de productie van duurzame energie. Vooral in landen met een duidelijk subsidiebeleid, zoals Nederland en Denemarken.”

Dus je kunt nu beter in duurzaam zitten dan in fossiele brandstoffen?

„Met de bestaande subsidiesystemen zeker. Iedereen zet nu in op duurzaam. Dat roept wel nieuwe vragen op: hoe gaan we in de toekomst de balans bewaren? Wind en zon leveren niet constant, je moet wel zeker weten dat je altijd elektriciteit kunt leveren.”

Loopt het netwerksysteem gevaar?

„Dat hoeft niet. Er komen technologische oplossingen, ik geloof heilig in technologie. En in digitale oplossingen. Ook zullen er meer verbindingen komen tussen landen onderling, interconnecties. Neem Duitsland, dat heeft op dit moment een dubbel vermogen. Wind en zon kunnen het hele land voorzien als het hard genoeg waait en de zon onbelemmerd schijnt. Maar als de zon ondergaat en de wind gaat liggen, val je terug op de bestaande, oude capaciteit van elektriciteitscentrales. Al die capaciteit heb je in de toekomst niet nodig, dan kun je meer stroom uit het buitenland halen als er een tekort dreigt.”

Vattenfall kampt met verschillende paradoxen. De verkoop van bruinkool voor een goede prijs is er één. Kernenergie is een andere. In Duitsland moet u versneld kerncentrales ontmantelen, in Zweden blijft kernenergie juist een belangrijke rol spelen.

„De Duitse regering heeft besloten om de kerncentrales versneld te sluiten. De laatste moet in 2022 dicht. Voor ons heeft dat twee gevolgen: minder inkomen en dus minder geld voor de ontmanteling. We bestrijden niet dat we verantwoordelijk zijn voor de ontmanteling en we bestrijden ook niet dat de Duitse regering het recht heeft om de centrales vervroegd te sluiten, maar we vragen wel compensatie. We hebben zaken lopen bij de Duitse rechter en bij het hof van arbitrage in Washington.”

En intussen gaat Vattenfall in Zweden gewoon door met kernenergie?

„Ja, daar zullen na 2020 nog vijf reactoren actief zijn tot 2040. Wij zien kernenergie als een goedkope manier om elektriciteit te produceren en de overgang naar duurzaam te financieren. Het doel is 100 procent duurzaam, maar wel economisch verantwoord: kernenergie wordt stukje bij beetje vervangen door duurzaam.”

Hoe ligt dat politiek in Zweden?

„Er zijn altijd tegenstanders van kernenergie, en dat respecteer ik ook. Maar volgens de peilingen is 70 procent van de Zweden het ermee eens dat we eerst het bestaande potentieel aan kernenergie moeten opgebruiken. Ik heb het niet over de bouw van nieuwe centrales.”

U ligt overhoop met de Zweedse regering over de belastingen die u moet betalen. Dat is opmerkelijk, als staatsbedrijf keert u toch ook al dividend uit?

„Ja, er is veel te doen om de belasting die we moeten betalen over de productie van stroom uit waterkrachtcentrales en kerncentrales in Zweden. Dat zijn vitale delen van het bedrijf. In principe zouden we daarop moeten kunnen verdienen, ook als de elektriciteitsprijs laag is. Maar op dit moment kost een megawattuur (MW) opgewekt door een waterkrachtcentrale in Zweden ons door die belastingen meer dan een MW opgewekt met bruinkool in Duitsland.”

Hoe gaat het verder met Vattenfall?

„De grote vraag is welke kant de stroomprijzen opgaan. Dalen ze nog verder, zoals de afgelopen anderhalf jaar, of gaan ze toch weer een beetje stijgen? Kijk naar de fossiele brandstoffen olie, steenkool, gas – alle prijzen zijn ingestort. Ik heb geen idee meer wat nog normaal is. Is het tijdelijk, is het structureel? De uitstoot van CO2 lijkt niet toe te nemen op dit moment. Is dat een teken dat we klimaatverandering serieuzer benaderen? En wat betekent dat dan voor de markten? Allemaal cruciale vragen voor een bedrijf als Vattenfall dat sterk is blootgesteld aan de marktprijzen.”

Dus?

„Gaan we ons meer richten op voorspelbare inkomsten uit duurzame projecten en dienstverlening in de duurzame markt. Netwerken worden in onze visie steeds belangrijker: decentrale stroomproductie, distributie, het in evenwicht brengen van het systeem van vraag en aanbod. Daar willen we bij zijn.”

Gaat u ook de productie in Nederland verkopen?

„Dat is een optie, maar die is niet aan de orde, want niemand wil betalen wat wij ervoor willen hebben. Het gaat voornamelijk om gascentrales, Eemshaven en de Hemweg 9-eenheid. Die renderen nu niet door de lage elektriciteitsprijzen, maar we willen ze wel achter de hand houden. We gaan ervan uit dat gascentrales alleen maar belangrijker worden naarmate er meer decentrale duurzame stroom komt, om het net in balans te houden.”

In 2009 betaalden uw voorgangers bijna 10 miljard euro voor Nuon. Het grootste deel daarvan is verdampt. Wat is de les?

„Bedrijven én politici hadden toen hoge verwachtingen van de elektriciteitsprijzen. 10 miljard was inderdaad veel. De les is dat we zo’n overname nog grondiger moeten afwegen.”

Maar leert het ook niet dat verandering van de markt soms onverwacht snel gaat?

„Helemaal eens, en dat zou zomaar weer kunnen gebeuren.”