Nieuwe Duitse politieke ster in mijnenveld volksgevoel

Alternative für Deutschland In de electorale succespartij AfD wordt ineens getwijfeld aan de loyaliteit van leider Frauke Petry. Zelf blijft ze koel, ook in het Engels.

AfD-leider Frauke Petry in Berlijn, een dag na de voor haar zo succesvolle deelstaatverkiezingen eerder deze maand. Foto John MacDougall/AFP

Lang heeft de rechts-nationalistische Alternative für Deutschland (AfD) niet kunnen genieten van haar succes bij de Duitse deelstaatverkiezingen, ruim twee weken geleden. Het stormt in en rond de partij.

Dat komt AfD-leider Frauke Petry slecht uit. Ze had op het verkiezingssucces willen voortbouwen door te laten zien dat ze leidinggeeft aan een serieuze partij. Die niet extreemrechts is en die ook niet per se vijandig tegenover vreemdelingen staat. Een „liberaal-conservatieve partij”, in de woorden van Petry, ongeveer zo rechts als de CDU van vóór Angela Merkel. Zo hoopt Petry de aanhang te verbreden, en de AfD in 2017 de Bondsdag in te loodsen.

Maar zowel over de koers van de partij als over het leiderschap van Petry heerst intern onenigheid. Vorige week hief het landelijk partijbestuur plotseling de afdeling Saarland op, omdat die gehandeld had „in strijd met de doelstellingen van de partij”. Twee AfD-aanvoerders in de kleine deelstaat bleken contacten te hebben met extreem-rechtse politici en organisaties, waaronder de radicale NPD.

Met die drastische maatregel wilde de AfD voorkomen toch weer in de uiterst rechtse hoek terecht te komen. Maar dat viel slecht bij de rechtervleugel. Volgens de partijleider in de deelstaat Thüringen was het een teken dat de partij „de kinderschoenen nog niet is ontgroeid”.

Voor Petry is de vraag hoe ze een breed kiezerspubliek kan trekken, zonder de eenheid van haar partij in gevaar te brengen. Aanvankelijk voerde de AfD vooral oppositie tegen de euro en het financiële beleid van Merkel, dat volgens de bondskanselier zelf ‘alternativlos’ was – vandaar de naam van de partij. Maar vorig jaar kwam er een nieuwe leiding, die de bakens flink naar rechts verzette en het verzet tegen immigratie centraal stelde – met duidelijk electoraal succes. AfD-nestor en bestuurslid Alexander Gauland noemde de vluchtelingencrisis onverbloemd „een geschenk” voor de AfD.

Petry beseft dat ze moet tonen dat ze een bredere agenda heeft. Daarom pleit het ontwerppartijprogramma dat onlangs is gepubliceerd ook voor referenda, herstel van de dienstplicht, minder Europese integratie en meer respect voor het traditionele gezin als hoeksteen van de samenleving.

Dat laatst punt ligt gevoelig. Petry, moeder van vier kinderen, is vorig jaar gescheiden en woont met partijgenoot Marcus Pretzel, hoofd van de afdeling Noordrijn-Westfalen, die ook vier kinderen heeft. Uit een eerdere versie van het partijprogramma werd schielijk het voornemen geschrapt bij iedere echtscheiding te laten vaststellen wie er ‘schuldig’ aan is.

BunteKolumneHosenrunter
Een dubbelinterview van Petry en haar nieuwe partner in roddelblad Bunte leidde tot ergernis in de partij. Niet alleen om de ontboezemingen (hij vindt dat zij „iets demonisch knaps” heeft, zij waardeert zijn „mannelijke kracht”). Maar ook omdat Petry keihard afstand nam van partijgenoten, zoals vicevoorzitter Beatrix von Storch. Die was Petry in de campagne bijgevallen toen ze had gezegd dat grenswachten de vluchtelingenstroom desnoods met wapens moesten tegenhouden. Jazeker, had Von Storch gezegd, en ook de komst van vrouwen en kinderen moest zo verhinderd worden. Petry noemt die opmerking nu „catastrofaal”.

Binnen de partij begint men zich af te vragen waarom de leider niet voor haar troepen staat. Is ze in staat de club bijeen te houden? Media sprongen op de onvrede in. Bild am Sonntag kopte: „Wil de AfD Petry afzetten?”

Maar Petry houdt het hoofd koel. Het weekblad Der Spiegel, dat haar zes weken geleden nog in een nazipose op de cover zette als ‘de haatprediker’, biedt haar deze week ruimte uit te leggen dat AfD een democratische partij is die niet op één lijn staat met anti-islambeweging Pegida. En in een interview met de Engelse tak van Deutsche Welle toont ze dat ze voortreffelijk Engels spreekt én harde critici beheerst van repliek kan dienen.

Bij de jongste verkiezingen bleek dat de AfD niet alleen kiezers weghaalt bij de CDU, maar ook bij links. Daarom moet ze liberale uitgangspunten (als inperking van de sociale zekerheid) zien af te zwakken. Op sommige punten zijn we het eens met Die Linke, erkende ze zelfs, doelend op het verzet tegen de euro en kritiek op de macht van de grote banken.