‘Ik vocht in nachtmerries vaak met de spoken van mijn slachtoffers’

Brandon Bryant Spijtoptant Bryant, ’s werelds bekendste dronepiloot, schrok van ‘Full Contact’: dit ging over hem.

Toen regisseur David Verbeek in 2014 op het IDFA ex-dronepiloot Brandon Bryant een ruwe versie van Full Contact liet zien, was hij geschokt. Net als filmheld Ivan, had Bryant vanuit een veilige container in de woestijn van Nevada jarenlang Hellfire-raketten op Talibaanstrijders en Jemenieten afgevuurd en er zeker 13 gedood. Net als Ivan woonde hij indertijd in een leeg prefabhuis en had hij een relatie met een stripper.

„Ik mocht met niemand over mijn werk praten en was geobsedeerd door fysieke activiteiten, als tegenwicht voor de onthechtheid van mijn bestaan, denk ik. Ik deed aan vechtsporten, fitness, survival. Nadat ik was afgezwaaid, werkte ik een tijdje als bagagemedewerker op een vliegveld, net als Ivan in de film. Heel vreemd allemaal. Had die Verbeek mij soms bespioneerd?”

Lees ook: ‘Je wilt het doden een soort realiteit geven’ zegt regisseur David Verbeek

Vechten met spoken

En dat waren alleen de uiterlijkheden: wat Bryant werkelijk imponeerde was het psychologische inzicht van Full Contact. „Verbeek drong door tot de innerlijke werking van mijn brein. Toen ik met drones werkte, vocht ik in nachtmerries vaak met de spoken van mijn slachtoffers. Zoals ik me hen voorstelde, hè. Ik wist nooit wie ik precies doodde. Twee belangrijke Talibaancommandanten in die en die regio, hoorde ik dan achteraf.”

Bryant besloot David Verbeek een handje te helpen met de dialogen tussen de militairen en hun ‘klanten’: dronepiloten werken voor de luchtmacht, maar worden uitgehuurd aan – vooral – de CIA. „De dialogen konden nog wel wat realistischer”, zegt Bryant. „Pas als die helemaal kloppen, nemen mijn oud-collega’s deze film serieus.” Bryant sprak zelf de stem in van een ‘klant’.

Ik spreek Bryant via Google Hangouts in Noorwegen: hij reist daar rond met een documentaire, Drone. Bryant is ’s werelds eerste en bekendste spijtoptant van het Amerikaanse drone-programma. Tussen 2007 en 2011 werkte hij als ‘sensor operator’, een soort co-piloot die de raketten met laser naar hun doel geleidt. Op CNN, BBC en in deze krant sprak hij over de posttraumatische stress die het werk hem en veel collega’s bezorgde: burn-out, nachtmerries, slapeloosheid.

Deal with it!

In het leger hoorde hij dat hij niet moest zeuren. „Je bent een grote vent. Deal with it!” Van de pers soms ook. „U was niet eens in de buurt van een slagveld, u keek alleen naar een videoscherm”, verweet presentator Stephen Sackur hem vorig jaar in BBC’s Hard Talk. Bryant: „Dat is juist het punt. Soms ben je machteloos, zoals die keer dat ik een Amerikaans konvooi op een bermbom zag afrijden zonder ze te kunnen waarschuwen. En vaak walg je van jezelf als daar in je airco-container zit met je Sippy Cup en iemand vermoordt. Je voelt je een volslagen lafbek. Als je eigen leven ook op het spel staat, ligt de zaak eenvoudiger, denk ik. Ik ben opgegroeid met Hollywoodfilms, met helden die hun leven wagen. Ik deed vroeger fanatiek aan atletiek. Verliezen is niet erg, want je gaat een uitdaging aan.”

Op zijn minst wilje iets weten over de slachtoffers op wie je als een God bliksemschichten laat neerdalen. Bryant zag via infrarood een man met een afgerukt been in het zand doodbloeden: een vlek die zich uitbreidde en daarna vervaagde. „Waarom was dat? Maar wij kregen hooguit algemene powerpointpresentaties. Doorvragen was not done.”

Top Gun

Het is niet de eerste keer dat Bryant aan een dronefilm meewerkt: hij sprak langdurig met regisseur Andrew Niccol voor diens film Good Kill (2014). Niccol „heeft me in wezen genaaid”, vindt Bryant: hij gunde hem geen vermelding. De film vond Bryant ontgoochelend. „Ethan Hawke speelt een dronepiloot die aan de drank raakt omdat hij zijn oude F-16 mist. Om met zijn geweten in het reine te komen, blaast hij op eigen houtje een verkrachter op. Een soort Top Gun.”

Bryant verloor door zijn werk zijn geloof. En zijn openhartigheid eist een zware tol: zijn christelijke, Republikeinse familie in Montana, die hij eerst niks over zijn werk mocht vertellen, heeft hem ‘geëxcommuniceerd’. Hij ontvangt dagelijks dreigementen, zegt hij. „Een collega, die ‘Hellfire’ en ‘ongelovige’ in het Arabisch op zijn arm had laten tatoeëren, schreef me via Facebook. ‘Als ik je toevallig zie wanneer ik over je heen vlieg, schiet ik je een raket in je reet’. Misschien kunnen dat soort types het werk beter aan.” Toch denkt Bryant dat zijn biecht hem genas. „Dit is mijn boetedoening. De littekens blijven, maar nu voel ik me geen lafbek meer.”