‘Ik droom vooral van een lager tekort’

Oekraïne keert niet meer terug in de armen van Rusland. Het land heeft zijn strategische keuze bepaald, zegt minister Jaresko van Financiën.

Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) en zijn Oekraïense ambtgenoot Natalie Jaresko. Foto David van Dam

Minister Dijsselbloem luistert vol bewondering naar de vrouw naast hem aan zijn werktafel. De immense inflatie in Oekraïne is tot staan gebracht, de pensioenen zijn bevroren. Voor het eerst in 42 maanden begint de industriële productie weer te stijgen en het begrotingstekort van ruim 10 procent bedraagt nog maar 2 procent. „Er moet nog veel gebeuren. We moeten dit land opnieuw opbouwen”, zegt Natalie Jaresko, Dijsselbloems ambtgenoot uit Oekraïne.

Jaresko (50) is sinds december 2014 verantwoordelijk voor het herstellen van de overheidsfinanciën, onder streng toezicht van het IMF dat miljardenleningen verstrekt. En ook heeft ze de bestrijding van corruptie in haar portefeuille. Op dat vlak zijn volgens haar eveneens al grote stappen gezet. Zo zijn er nieuwe aanbestedingsregels voor de overheid en in veel steden hebben alle politieagenten opnieuw moeten solliciteren – slechts 10 procent kon weer in dienst komen. En binnenkort worden alle uitgaven van ministeries online gezet. Dijsselbloem glimlacht. „Dat doen wij niet eens.”

De Oekraïense minister van Financiën is dezer dagen zichtbaar aanwezig in Nederland om campagne te voeren voor een ja-stem bij het Oekraïne-referendum over het associatieverdrag met de Europese Unie. Onzeker is of ze wanneer het referendum wordt gehouden, nog in functie is. In Kiev brak een politieke crisis uit toen het parlement vorige maand het vertrouwen opzegde in het beleid van de ministersploeg van premier Arseni Jatsenjoek. Parlementsvoorzitter Volodimir Groisman volgt hem op. Tot een week geleden circuleerde ook de naam van Jaresko. Maar de in de VS geboren minister zou ook zomaar van het politieke toneel kunnen verdwijnen.

Speculeren over haar toekomst doet ze niet. „Wie er ook in de regering zit, deze trend zet zich door. De civil society heeft deze route uitgezet.”

Het verblijf in Nederland kan voor Jaresko op een teleurstelling uitlopen, nog los van de uitslag van het referendum. Feitelijke argumenten zoals zij die geeft, spelen nauwelijks een rol in de discussie.

De sfeer in Nederland is meer dat wij een corrupt land als Oekraïne helemaal niet in de Europese Unie willen hebben. We hebben het al moeilijk genoeg.

Jaresko: „Nederland profiteert juist het meest van alle landen van de Europese Unie van dit akkoord. Daarbij gaat het helemaal niet om toetreding. Nederland is de tweede investeerder in Oekraïne, Nederland is een handelsland bij uitstek.”

De discussie in de aanloop naar het referendum gaat amper over de gang van zaken in Oekraïne. De stemming lijkt voor veel mensen een uitlaatklep te worden van hoe zij over ‘Brussel’ denken.

Dijsselbloem: „Voor mij is dat juist een reden om met goede argumenten te komen. Punt van het nee-kamp is dat er minder naar de elite en meer naar het volk moet worden geluisterd. De SP zegt dat bijvoorbeeld. Maar juist het volk van Oekraïne stond op het Maidan-plein. En de oude elite staat onder enorme druk.

„De vraag volgende week aan de Nederlandse kiezer is heel eenvoudig: zijn jullie bereid de Oekraïense bevolking te steunen in haar eigen keuze voor de toekomst om een moderne, op juridische grondvesten gebaseerde democratie te worden, die openstaat voor handel en strijdt tegen corruptie? Voor mij is dat vrij duidelijk. Waarom zouden we dat niet willen?”

President Porosjenko van Oekraïne verklaarde dat hij een droom had. Dat hij in 2024 lid van het Europees Parlement zou zijn, namens Oekraïne. Heeft u ook zulke dromen?

Jaresko: „Ik droom vooral over een lager overheidstekort en een hogere sociale standaard in mijn land. Toetreding tot de EU is nu helemaal niet aan de orde. Daar gaat dit verdrag niet over.”

Wat gebeurt er als Nederland ‘nee’ zegt?

Jaresko: „De uitkomst van het referendum is symbolisch. Een nee-stem van Nederland zal de weg naar hervormingen van Oekraïne niet blokkeren. Wij hebben het verdrag getekend dus wij gaan er hoe dan ook mee door, ongeacht de uitslag. Dit is namelijk de énige weg voor Oekraïne. Daar bestaat in ons land breed draagvlak voor.”

Oekraïne zal dan ook niet richting Russische invloedssfeer worden geduwd?

Jaresko: „Nee. We hebben een strategische keuze gemaakt.”

Wat gebeurt er volgens u als Nederland nee stemt?

Dijsselbloem: „Daar wil ik niet over speculeren.”

Zou een ander kabinet het verdrag met de EU kunnen veranderen?

Jaresko: „Ik kan niet voorspellen wanneer de regering komt of gaat. Er is geen gegronde reden om aan te nemen dat dat morgen gaat gebeuren, of overmorgen of volgende week. Dat is een politieke discussie in onze democratie. Maar één ding weet ik zeker: ongeacht welke regering er zit, welke minister van Financiën of welke premier, het IMF-programma en het associatieverdrag gaan gewoon door.”

In Nederland lijken vooral PvdA-ministers zich in te spannen voor het ja-kamp. Waar zijn de VVD’ers? Het is een handelsakkoord maar minister Kamp is in deze discussie onzichtbaar.

Dijsselbloem: „Dat loopt echt niet langs partijpolitieke lijnen. Het is logisch dat de minister van Buitenlandse Zaken, van Handel en van Financiën zich er mee bemoeien. Die zijn toevallig allemaal van de PvdA. En vergeet de premier niet – die zoals u weet een VVD’er is. Hij was de eerste die op tv het verdrag vol heeft gesteund.”