Referendum peilen en beïnvloeden

De stemming Op 6 april stemt Nederland over het associatieverdrag met Oekraïne. En ook zíj zijn er weer, graag geziene gast of juist vervloekt: de Peilingen.

Bij elke landelijke verkiezing speelt de discussie over peilingen weer op. Zo ook bij het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne. Zijn prognoses van de uitslag wel betrouwbaar en representatief? En laat een referendum zich überhaupt voorspellen? Op die laatste vraag zegt onderzoeker Peter Kanne in ieder geval volmondig ja. „Ik heb veel ervaring met het peilen van Tweede Kamerverkiezingen, en dan zitten we er altijd wel een paar zetels naast – de laatste keer zelfs vrij veel. Maar bij het referendum, over de Europese grondwet in 2005 was onze slotpeiling, zowel qua opkomst als uitslag, tot achter de komma correct. Hoewel ik niet wil pretenderen dat we het deze keer weer goed zullen hebben.”

Voorspellen = beïnvloeden

Kanne werkte in 2005 voor TNS NIPO en inmiddels voor I&O Research. Naast deze twee bureaus peilen ook Maurice de Hond en televisieprogramma EenVandaag het referendum. Alle vier voorspellen nu een nee-kamp (30-60 procent) dat behoorlijk groter is dan het ja-kamp (20-40 procent) en een heleboel twijfelaars (20-40 procent). Maar peilingen geven niet alleen informatie over wat kiezers zeggen te gaan stemmen, ze kunnen die stemming ook mede bepalen. Kanne: „Toen VVD en PvdA in 2012 nek-aan-nek gingen in de peilingen, werden ze uiteindelijk nóg groter dan verwacht.”

Verstopte peilvragen

Zo’n effect voorziet Kanne bij het referendum ook, maar dan wat betreft de opkomst. „Mensen die wel voor het associatieverdrag zijn, maar dit een belachelijk referendum vinden, gaan misschien toch stemmen als de opkomstdrempel gehaald lijkt te worden en ‘tegen’ dreigt te winnen.” Die veronderstelling gaat Kanne nog peilen. Hoe zorgt hij eigenlijk dat niet alleen mensen aan zijn peiling meewerken die écht wat vinden van het referendum? „We zeggen vooraf niet exact waar een peiling over gaat. Deze vraag zit tussen vragen over winkelen en koopzondag.”