Karadzic eindelijk bestraft – de wereld heeft gewaarschuwd

logo_luxcommentaar

De veroordeling van Radovan Karadzic vorige week tot 40 jaar cel door het Joegoslavië Tribunaal was een zeldzaam moment van opluchting. Ja, er is recht gedaan, ja, er is een hoge straf gegeven – ja, er is verantwoording afgelegd. En dat is in een langdurig, gedetailleerd en evenwichtig proces gebeurd, waarvan de uitkomst tevoren niet vaststond. Hoewel die ook niet verrassend was. En ook niet voor alle slachtoffers per se bevredigend.

De symboliek van zo’n vonnis mag niet onderschat worden. De wereld beschikt dus wel degelijk over juridische mechanismen waarmee misdrijven tegen de menselijkheid daadwerkelijk bestraft worden. Dat is in een tijd van angst en terreurdreiging iets om je aan vast te houden. Een antwoord hoeft dus niet louter te bestaan uit drone-aanvallen op kopstukken van, bijvoorbeeld, IS. De reflex om haastig de noodtoestand uit te roepen en, zoals in Frankrijk, de politie grootscheeps huiszoekingen te laten doen zonder rechterlijke controle, is alleen als paniekmaatregel begrijpelijk. Wie een rechtsstaat wil behouden moet ’m bij ieder oorlogsmisdrijf of iedere aanslag verdedigen en (daardoor) versterken – juist als het lastig wordt. Op zulke momenten moet iedereen er aan worden herinnerd wát in de Grondwet staat – en vooral ook aan het waarom. Dat als het erom spant, recht boven macht gaat.

Na de terreuraanslagen is zo’n Karadzic-vonnis dus een opsteker. Rechtsstatelijke represailles van dergelijke tribunalen komen tot stand in een evenwichtige benadering, waarbij de burgerrechten van alle betrokkenen voluit zijn beschermd. Daarom wordt aan dergelijke uitspraken dan ook gezag toegekend. Dat is iets om zuinig op te zijn. Ook als het, zoals hier, wel héél lang heeft geduurd.

Ieder vonnis bevat behalve een individuele afrekening ook algemene lessen. Bij Karadzic ging het om de mate waarin een politiek leider aansprakelijk is voor wandaden waar hij niet fysiek bij aanwezig was. Dit ging dus ook over aanzetten, aanmoedigen, uitnodigen, uitlokken – over niet ingrijpen en laten gebeuren. En dus ook over de politieke taal van haat en discriminatie, die hij bezigde. Over het misleiden van de buitenwereld en het bevorderen van een klimaat waarin anderen zich straffeloos konden misdragen. Dat is ook buiten de context van Bosnië leerzaam.

Tegelijk was Karadzic ook af en toe huiveringwekkend concreet. Hij is ook veroordeeld als de man die ‘bevel no 7’ ondertekende. In Srebrenica diende volgens hem een ‘ondraaglijke toestand van totale onveiligheid’ te worden gecreëerd, die de bevolking ‘iedere hoop op leven en overleven’ moest ontnemen. Een zuiver geval van volkerenmoord – nu gelukkig bestraft.