Debat over blunders na uitzetting

Tweede Kamer Dinsdagavond debatteert de Tweede Kamer over de aanslagen in Brussel. „De minister stelt zich wel heel bureaucratisch op.”

Na de aanslagen in Brussel is op Schiphol extra marechaussee ingezet. Foto Evert Elzinga / ANP

Het is een terugkerende conclusie na terroristische aanslagen: de daders waren bekend bij veiligheidsdiensten. Zo kende Turkije de Brusselse aanslagpleger Ibrahim el Bakraoui als jihadist die afgelopen zomer naar Syrië probeerde te reizen. En in België had de Belg van Marokkaanse afkomst een strafblad wegens gewapende roofovervallen. Maar toen Turkije hem vorig jaar juli uitzette naar Nederland, arriveerde hij onopgemerkt op Schiphol.

De roep om betere Europese samenwerking zal dinsdagavond domineren, als de Tweede Kamer debatteert met premier Mark Rutte (VVD) en minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) naar aanleiding van de aanslagen in Brussel vorige week.

De meeste fouten rond de uitzetting van El Bakraoui lijken terug te voeren op gebrekkige communicatie door België en Turkije. De Turkse politie arresteerde hem juni vorig jaar in de stad Gaziantep – nabij Syrië. In juli werd hij op eigen verzoek uitgezet naar Nederland. De Belgische politieofficier op de Turkse ambassade wist al twee weken van de naderende uitzetting. Hij heeft „geblunderd”, zei de Belgische minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon. Ook Turkije belde niet met Nederland.

De Tweede Kamer zoomt dinsdagavond in op fouten aan Nederlandse zijde. Turkije stuurde kort voor de uitzetting een ‘very urgent’-bericht naar een ‘elektronische portal’ van de Nederlandse ambassade. Dat portal wordt daar zelden voor gebruikt, zei Van der Steur. Daarom bleef het onopgemerkt.

De Nederlandse politie ontdekte pas een dag nadat El Bakraoui landde op Schiphol dat hij was uitgezet naar Nederland. Zijn naam stond niet in de politiesystemen. Dus was er „geen aanleiding om verdere actie te ondernemen”, volgens Van der Steur.

Dat is wel een heel „bureaucratische opstelling”, vindt GroenLinks-leider Jesse Klaver. „Hij stond niet in de systemen, dus we hebben niet verder gezocht.” Turkije beschouwde hem als jihadist. Waarom heeft de politie niet even met Turkije gebeld om te vragen waarom hij is uitgezet, vraagt Klaver zich af. „Ik mag toch hopen dat er over elke uitzetting navraag wordt gedaan.”

Oppositiepartijen wijzen op cijfers die de gebrekkige Europese samenwerking illustreren. EU-lidstaten hebben 2.786 namen van jihadstrijders ingevoerd in een database van politiedienst Europol. Naar schatting hebben vanuit de EU zo’n 5.000 mensen zich aangesloten bij jihadistische groeperingen in Syrië en Irak.

Hoe moeilijk kan het zijn, vraagt ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers zich af. „Dit gaat over de registratie van uitreizigers, niet over het optuigen van een enorme nieuwe infrastructuur. We hebben hier al vaker over gesproken.” De gebrekkige Europese samenwerking is niet alleen Nederland aan te rekenen, erkent Segers. Maar de Kamer controleert nu eenmaal de Nederlandse regering. „Het kabinet moet snel zorgen dat we de zaak op orde hebben.”

Samenwerking tussen inlichtingendiensten van verschillende landen ligt gevoelig. Hun vertrouwelijke informatie is waardevol. Uitwisseling gebeurt volgens een ‘voor wat hoort wat’-principe. D66-leider Alexander Pechtold stelt voor om dat te doorbreken. In West-Europa zouden liaisons moeten komen bij de inlichtingendiensten. „Een AIVD’er van ons komt bij de Belgen en vice versa. Terroristen maken gebruik van het feit dat onze diensten langs landsgrenzen werken.”

Er moet ook meer geld naar Veiligheid en Justitie, vinden onder meer D66 en CDA. In het voorjaar bekijkt het kabinet altijd welke ministeries meer geld nodig hebben. In november vorig jaar vroeg de Tweede Kamer al de garantie dat er dit voorjaar „voldoende” budget zou zijn voor politie, OM en rechtspraak.

Vanuit de coalitie wil de PvdA niet vooruitlopen op het debat dinsdag. De VVD zegt niet met nieuwe plannen te komen in het debat, maar ook een woordvoerder van die partij zegt zich wel te kunnen voorstellen dat er meer geld naar Justitie moet.

    • Christiaan Pelgrim