De meeste migranten weten niets van een deal

Deal in de praktijk Sinds de deal tussen de EU en Turkije inging, zijn er toch zo’n 2.500 migranten aangekomen op de Griekse eilanden. Hoe kan dat?

Deal of geen deal, de illegale bootroute van Turkije naar Griekenland is nog intact. Maandagochtend kwamen zo’n 60 migranten aan op het Griekse eiland Chios. Zondagochtend ging het om twee boten met meer dan 83 mensen. Hoewel de EU-deal met Turkije nu iets meer dan een week geleden is ingegaan – en migranten Griekenland niet meer via een smokkelroute zouden moeten bereiken – zijn er toch zo’n 2.500 migranten aangekomen op de eilanden. Hoe kan dat?

„De vluchtelingen die wij maandag spraken, wisten niets van een deal en denken dat ze met hun familie die al in Europa is, herenigd kunnen worden”, zegt Janne Hegna, van A Drop in the Ocean. De vrijwilligers van de Noorse organisatie rijden dag en nacht langs de kustlijn van Chios om migranten bij aankomst te voorzien van droge kleding en water. Een tijdje terug hielpen ze soms dertig boten op een dag. Nu zijn het er maximaal twee op een dag - als de zee rustig is - want bij een wilde zee wordt er niet gevaren. Betekent dit het einde van de illegale smokkelroute via de Egeïsche Zee?

„Toen EU-leiders in februari spraken over de deal kwamen er ook een tijd veel minder boten aan. Weken later nam het weer toe. De huidige deal is streng dus misschien komen er echt bijna geen boten meer. Maar die conclusie kunnen we pas over een paar weken trekken”, vertelt Hegna telefonisch vanuit Chios.

Bij grenswacht Frontex weten ze dat smokkelaars migranten nog steeds van alles wijsmaken. „Tegen mensen die familie hebben in Europa zeggen ze dat ze met hen herenigd kunnen worden. Als vluchtelingen zelf beginnen over een deal, zeggen smokkelaars dat die tijdelijk is”, zegt Frontex-woordvoerder Ewa Moncure. „En waarom zouden ze stoppen met liegen? Ze kunnen tientallen duizenden euro’s verdienen per boot.”

De smokkelaars kunnen de migranten nog steeds van alles wijsmaken

Maar stopt de Turkse kustwacht dan niet alle vertrekkende boten vanuit Turkije? Dat is lastig, zegt Moncure. „Omdat de Turkse kustlijn heel lang is en er veel eilandjes zijn waar vluchtelingen kunnen schuilen, lukt het ze waarschijnlijk niet om alle boten tegen te houden”, zegt ze.

Een aantal migranten met wie NRC dagelijks spreekt, en die nu al meer dan een week vastzitten in het detentiecentrum op Chios, zeggen voor vertrek niets te hebben gehoord over een deal. Had het iets uitgemaakt? „Waarschijnlijk niet”, zegt een 25-jarige Palestijn. „Ik vind het verschrikkelijk hier, het is net een gevangenis. Maar waarschijnlijk was ik toch gekomen. Mijn vrouw is in Duitsland. Ik moet naar haar toe.” De Palestijn is net als de 15-jarige Afghaan die we spreken, de laatste paar dagen ziek geworden.

Janne Hegna van A Drop in the Ocean laat weten dat er in het detentiecentrum geen warm water is en dat er soms 24 mensen in een container slapen waar 14 bedden staan.

De 15-jarige Afghaan die met zijn ouders en broertje en zusje binnen zit, vraagt zich nog steeds af wanneer hij naar Europa kan reizen. De mensen binnen is nog niet verteld dat ze na het indienen van hun asielaanvraag naar verwachting allemaal worden uitgezet naar Turkije. Het gevolg van de deal is vrij simpel, Moncure van Frontex. „Niet-Syriërs gaan Europa waarschijnlijk niet meer bereiken.”