Arts behandelt extra uit angst voor claims

Defensieve geneeskunde De Amerikaanse claimcultuur waait over naar de Nederlandse behandelkamer.

Artsen zijn zo bang voor klachten of schadeclaims van patiënten, familieleden of zorgverzekeraars dat ze regelmatig behandelingen niet primair om medische redenen verrichten. Dit blijkt uit het onderzoek De zorgverlener in de spagaat van de Stichting Beroepseer en VVaa, adviesorganisatie voor medici en zorginstellingen. Onder leiding van Thijs Jansen, onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Tilburg, werden ruim 1.100 zorgverleners ondervraagd. Het is het eerste onderzoek naar „defensieve geneeskunde” in Nederland.

Tachtig procent van de ondervraagde artsen stelt weleens andere zorg te verlenen dan zij professioneel gezien het beste achten. Tweederde van de ondervraagden waarschuwt voor een „claimcultuur” in de Nederlandse zorg. Zij zijn bijvoorbeeld bang voor schadeclaims van patiënten als ze niet álle mogelijke behandelopties hebben geprobeerd, terwijl zij vanuit professioneel oogpunt weten dat bepaalde behandelingen nauwelijks effect kunnen hebben voor die patiënt. Bijna zeventig procent stelt regelmatig een behandeling te geven, alleen maar om de patiënt „het gevoel te geven dat het maximale is gedaan.”

Uit het onderzoek blijkt dat artsen een spagaat ervaren: aan de ene kant worden ze soms door patiënten en hun familie onder druk gezet om meer onderzoeker te doen of extra te behandelen, omdat patiënten wantrouwiger zijn geworden over het oordeel van de arts. Aan de andere kant vragen zorgverzekeraars en de overheid terughoudender te zijn met behandelen. Toch komt het voor dat de regels van zorgverzekeraars juist leiden tot overbodige extra kosten.

„Zorgwekkend”, schrijven de onderzoekers over de spagaat. Ze vinden het bijvoorbeeld kwalijk dat druk van patiënten en familie kan leiden tot overbehandeling: „Meer is niet per definitie beter. Overbehandelen brengt risico’s met zich mee. Een zorgverlener moet autonoom een oordeel kunnen vellen […] Angst is hierbij een slechte raadgever. Een mogelijke claimcultuur zet de vertrouwensrelatie tussen patiënt en zorgverlener onder druk.”

De Rotterdamse huisarts Chantal van het Zandt (bestuurslid VPHuisartsen) voelt zich net als vele collega’s soms gedwongen beslissingen te nemen die medisch gezien niet het beste zijn. Een voorbeeld: zij moet patiënten die een simpel gehoorapparaat willen van de zorgverzekeraar doorverwijzen naar een KNO-arts. Van het Zandt: „Een zinloze, dure eis van de verzekeraars.” Aan de andere kant maakt Van het Zandt mee dat ze onder druk wordt gezet door patiënten om verwijzingen naar het ziekenhuis te geven: „Ook als daar geen enkele medische noodzaak voor is. Als huisarts kan je niet een behandelrelatie opzeggen als een patiënt dreigt met een klacht of claim. Soms besluit je na vele gesprekken en pogingen tot uitleg te verwijzen ‘op verzoek van de patiënt’. Dit levert altijd extra kosten en onnodige onderzoeken op.”

Defensieve geneeskunde is in Nederland een nog vrij onbekend fenomeen. In de Verenigde Staten is dat anders. In 2010 bleek daar dat meer dan 90 procent van de artsen meer behandelingen aanbiedt dan ze nodig achten, alleen om schadeclaims te voorkomen, zo schreef vakblad Archives of Internal Medicine.