Virtuele hulp bij een beestjesfobie

Peter Lipton

Er zijn al volop experimenten met virtual reality. Bij vliegangst bijvoorbeeld, of in de collegezaal. Vijf toepassingen op een rij.

1. Zorg

In de zorg zet VR zijn eerste kleine stappen. Virtual reality-brillen helpen nu al bij de behandeling van fobieën, bijvoorbeeld. Door situaties te simuleren met zogeheten Virtual Reality Exposure Therapy (VRET) kunnen mensen met irrationele angsten een omstandigheid virtueel meemaken. Dit soort blootstellingstherapie kan werken bij hoogtevrees, vliegangst of fobieën voor enge beestjes bijvoorbeeld. Ook in Nederlandse GGZ-instellingen wordt de techniek al gebruikt.

Er zijn daarnaast ook voorzichtig andere medische toepassingen van VR in ontwikkeling. Inmiddels zijn er bijvoorbeeld testen met VR-simulaties om vooraf operaties te kunnen oefenen. „Maar echte virtual reality-chirurgie is nu nog vooral in ontwikkeling”, aldus Bon Verweij, een neurochirurg in het UMC Utrecht die veel nieuwe technologieën uitprobeert, waaronder VR. Verder dan experimenten gaat VR bij operaties nog niet.

Dit soort testen zijn bepaald geen garantie voor succes. Toen de internetbril Google Glass een paar jaar geleden net uit was, werden in diverse Nederlandse ziekenhuizen ook daarmee proeven gedaan in operatiekamers. Verder dan een paar mediagenieke showcases is dat vooralsnog niet gekomen.

2. Onderwijs

Veel nieuwe VR-bedrijven richten zich op onderwijs: leerlingen en studenten onderdompelen in een virtuele wereld om ze er op die manier meer over te leren. Facebook-oprichter Mark Zuckerberg hintte vorig jaar zelfs naar veel bredere toepassingen in het onderwijs, zoals virtuele collegezalen waar studenten op afstand in kunnen gaan zitten.

Maar die onderwijswereld is er vooralsnog vrij sceptisch over. Onder die sceptici is Daphne Koller, oprichter van Coursera – de grootste aanbieder van online universitaire cursussen ter wereld – en voormalig hoogleraar aan Stanford University. „VR is nu vooral een hype. Dat betekent niet dat het per se oninteressant is voor colleges, maar waar we nu zijn in VR is heel ver weg van waar we moeten zijn om het potentieel waar te maken.”

Wat werkt dan al wel goed? „Een onderdompeling in een specifieke omgeving”, zegt Koller. „Bijvoorbeeld om iemand te laten zien hoe het is om onder water bij een koraalrif te zijn. Of om een Egyptische tombe te verkennen. Maar ik heb nog niet veel andere dingen gezien in onderwijs die heel goed werken. Je zou mensen in een collegezaal kunnen zetten met virtuele klasgenoten. Ik weet niet of dat nou heel veel bijdraagt aan de ervaring.”

3. Sociale media

Facebook is niet alleen een sociaal netwerk, maar ook een platform waar appbouwers hun spelletjes kunnen aanbieden en nieuwssites hun stukken pluggen. Ook VR moet zo’n platform worden, als het aan Zuckerberg ligt. Hij nam, met dat plan in zijn achterhoofd, in 2014 de VR-brillenmaker Oculus Rift over voor 2 miljard dollar.

„We gaan binnenkort in een wereld leven waar iedereen de mogelijkheid heeft om ervaringen te delen, en dingen mee te maken alsof je er echt bij bent”, zei hij eerder dit jaar. „Bedenk je dat je altijd, op elk moment, met een groep bijeen kunt komen alsof je ter plekke bent.” Het vereist nog heel wat technische aanpassingen en nieuwe apps voordat dit soort toekomstvisioenen werkelijkheid kunnen worden. Daarom heeft Facebook recent interne teams ingericht om nieuwe VR-toepassingen te ontwikkelen. Ook nodigt het bedrijf appmakers uit om bij te dragen, zodat het daadwerkelijk een platform wordt.

Of VR net zo succesvol kan worden als Facebook zelf moet nog maar blijken. Het succes van dat platform zit ‘m er deels in dat gebruikers er urenlang achter elkaar op kunnen doorbrengen. Aangezien veel mensen in VR al na een paar minuten misselijk worden, gaat dat nog een hele uitdaging worden.

4. Nieuws

In oktober vorig jaar bezorgde The New York Times 1,2 miljoen abonnees een kartonnen VR-bril. Het statement van de krant: dit is een interessant platform voor kwaliteitsjournalistiek en wij gaan er in investeren.

De krant hield woord en maakte sindsdien talloze VR-films waarin de kijker telkens wordt meegevoerd naar plekken waar hij in het dagelijks leven niet snel komt. Zo reis je in The Contenders mee met de verkiezingscampagnes van Hillary Clinton, Bernie Sanders, Donald Trump en Ted Cruz.

Bekijk hier de VR-video’s van The New York Times.

Wegbereiders van VR in de journalistiek noemen de technologie een empathiemachine. Ze zeggen dat als kijkers ervaren hoe het is om met de inwoners van Aleppo in een schuilkelder te duiken tijdens een bombardement, ze de tragedie van de Syrische oorlog beter zullen begrijpen dan een artikel of documentaire ooit zou kunnen bewerkstelligen.

Ook de publieke omroep experimenteert volop met virtual reality. Zo maakte de VPRO onlangs een VR-ervaring bij de scifi-komedie Missie Aarde. De eerste live VR-uitzending door de publieke omroep is ook een feit: afgelopen donderdag konden gebruikers via de VR-app van de EO op het podium staan van paasshow The Passion.

5. Entertainment

VR-kenner Nick Ochoa begeleidt de Kaleidoscope World Tour, die afgelopen weekeinde het filmmuseum Eye in Amsterdam aandeed. Op dit reizende festival zijn de meest geavanceerde virtual reality-films te zien. Welke vorm krijgt VR-entertainment? Game, film, interactieve film?

Virtuele porno wordt dit jaar al een hype, voorspelt Ochoa. Porno als ideale toepassing, zeiden ze dat ook niet bij 3D? Ochoa: „3D springt op jou af, bij virtual reality spring jij de film in. Totaal anders.” Wat maakt VR uniek? Ochoa: „Gevoel van schaal: een olifant is echt groot. En een besef van aanwezigheid: kijkt een mooie vrouw je aan en fluistert ze iets in je oor, dan is dat enorm intens.”

Verhalen in VR lijken op hoe je games ervaart, meer dan op de filmervaring. Het spoelt niet in halfslaap over je heen, als een film. Geluid is essentieel om de aandacht te richten. En de ervaring is zo intens dat een kwartier vijf minuten lijkt te duren. Heftige montage en camerabewegingen zijn uit den boze: een VR-camera kan ook nog niet bewegen. Wat ons terugbrengt naar 1895, de pionierdagen van de film: opnieuw schrikken we van die trein die zomaar op ons inrijdt.

Meer lezen over tech en media? Volg ons op Twitter: @NRCTechMedia