Vacature van grootste levende Nederlander

Emily Maitlis trapt een balletje ter ere van Johan Cruijff, in 'Newsnight' (BBC2)

Toen de KRO in 2004 het publiek de Grootste Nederlander Aller Tijden liet kiezen, stond er maar één levende in de top-10: Johan Cruijff op plaats 6. Raad maar een wie de eerstvolgende op de lijst zou kunnen zijn (oplossing onderaan).

Pas door de internationale media-aandacht voor Cruijffs plotselinge overlijden, dringt tot ons door hoe groot zijn reputatie was. Newsnight (BBC2) eindigde bijvoorbeeld zijn hommage met een demonstratie in de studio van de Cruijff turn (een draaibeweging met de achterkant van de voet) door een vrouwelijke freestyler. Zelfs anchor Emily Maitlis dreigde op hoge hakken een balletje mee te trappen.

In de saluten van de Nederlandse televisie, de hele middag live en anderhalf uur extra Studio Sport plus alle talkshows, was nauwelijks een vrouw te bekennen (alleen Barbara Barend in RTL Late Night). Nog opvallender: in vier herdenkingsprogramma’s van de NPO kwam geen enkele speler of zelfs maar trainer aan het woord, alleen maar verslaggevers en officials. Dus ook geen Van Hanegem of Van Gaal, of zelfs maar diens vriend Peter R. de Vries.

De toon was die van de bewonderende jongens van boven de 50, die nog steeds de woonadressen van Johan direct kunnen reproduceren: Akkerstraat 32, Scholeksterstraat 41. Die er een leven lang van dromen Cruijffie te ‘zijn’.

Het leverde in De Wereld Draait Door (VARA), altijd op z’n best bij plotselinge sterfgevallen, betraande gezichten op van Frits Barend, Tom Egbers en Youp van ’t Hek, toen Kees Prins een aangepaste versie zong van Er Is Een Amsterdammer Doodgegaan.

Je snapt waarom een groot deel van de rest van het land de hoofdstad en Ajax haat. Dat koketteren met je brutaliteit, de gezwollen pathetiek, het ons-kent-ons van de Ajaxtribune. Cruijff was voor veel Nederlanders een kapsoneslijer, zei Auke Kok in Nieuwsuur. Een ruziezoeker die waar hij ook kwam meteen instructies begon uit te delen en overal verstand van had: biljarten, honkbal, wielrennen, het fileprobleem, je zegt het maar.

Helaas had hij heel vaak gelijk. Die bazige dadendrang leidt wel degelijk ergens toe: het veranderen van het aanzien van het voetbal, een politieke revolutie in Catalonië. Maar het is ook verwant aan de vileine tofheid die we kennen uit het optreden van Willem Holleeder en de fictieseries Penoza en Overspel. Ik kan niet ontkennen dat ik de aantrekkingskracht van de Mokumse zelfverzekerdheid, de anarchistische humor en het hanige lef van jongens met lang haar, een grote bek en hele korte broekjes uitstekend begrijp. Meer dan de zuinige weerzin van de rest van het land. Bovendien heeft Cruijff, puur uit wraakgevoelens tegen Ajax over mislukte contractbesprekingen, ook aartsvijand Feijenoord een keer kampioen gemaakt.

En die grootste nu nog levende Nederlander volgens de poll uit 2004 is niet prinses Beatrix (41), Wim Kok (36) of Van Kooten & De Bie (30), maar Cruijffs troonopvolger Marco van Basten (plaats 25). Logisch. En toch voelt het net even anders…