Risico’s door Draghi raken schatkist

De Nederlandse staat loopt 500 miljoen euro mis door het beleid van de ECB. Maar op andere manieren profiteert de schatkist.

De Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt. De ECB koopt voor grote bedragen aan staatsleningen, via DNB en andere nationale centrale banken. Foto Martin Leissl/Bloomberg

De Nederlandse staat loopt dit jaar een half miljard euro mis als gevolg van de risico’s bij het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Dit bleek donderdag uit het jaarverslag over 2015 van De Nederlandsche Bank (DNB).

De tegenvaller komt door een buffer die DNB opbouwt. DNB wil rekening houden met toekomstige stroppen als gevolg van het Europese monetaire beleid. De ECB koopt voor grote bedragen aan staatsleningen, via DNB en andere nationale centrale banken. De voorziening gaat ten koste van de winst die DNB uitkeert aan de staat. Die daalde in 2015 met 729 miljoen euro naar 174 miljoen euro, zo blijkt uit het jaarverslag.

„Het is geen gemakkelijke boodschap voor de staat”, zegt president Klaas Knot van DNB in een vraaggesprek met NRC.

DNB wil ook de komende jaren een bedrag van ongeveer een half miljard euro inhouden, in elk geval tot en met 2021. In totaal gaat het om een voorziening van 3,8 miljard euro, zo verwacht minister van Financiën Dijsselbloem (PvdA). Hij informeerde de Tweede Kamer woensdagavond al over de lagere winstuitkering door DNB. Knot spreekt van een bedrag tussen de 3 en 4 miljard euro; hij wil zich niet op concrete bedragen vastleggen.

DNB legt de buffer aan omdat zij verwacht dat de ECB op den duur de rente die zij betaalt aan banken weer gaat verhogen. De ECB, en daarmee DNB, zal dan ineens op kosten worden gejaagd. Tegelijkertijd zullen op dat moment de inkomsten van DNB laag zijn. Want de rente die DNB ontvángt op de staatsleningen, is laag.

Maar hoeveel schade lijdt de Nederlandse staat nu door het opkoopbeleid van de ECB?

Uiteindelijk niet zo veel. Nog geen 800 miljoen euro tot en met 2021, schat Dijsselbloem. DNB verwacht, los van de buffer, de komende jaren flink meer winst te zullen maken: 2,3 miljard in de komende zes jaar. Daardoor wordt de schade van de voorzieningen door DNB vrijwel gecompenseerd. Ironisch genoeg komt de extra winst óók door het ECB-beleid. De staatsleningen die DNB inkoopt renderen slecht (de rentes zijn laag), maar er komen er wel steeds meer van op de balans te staan. DNB verdient in totaal meer aan rente.

Knot voegt daar in het vraaggesprek aan toe dat de staat ook op een andere manier profiteert van de ECB. De lage rentes maken de financiering van de staatsschuld zo’n 8,5 miljard euro goedkoper.

Het verklaart waarom de reacties in de Tweede Kamer op het slechte nieuws van DNB donderdag mild waren. De meeste Kamerleden tonen er begrip voor dat Klaas Knot buffers aanlegt voor de verhoogde risico’s door het ECB-beleid.

Logisch, verstandig en prudent, zeggen woordvoerders van de VVD, D66 en de PvdA. Veel fracties stelden bij het bekendmaken van het opkoopprogramma door de ECB vorig jaar en de uitbreiding ervan eerder deze maand al vragen aan minister Dijsselbloem over de risico’s ervan voor de staatskas. Kamerbreed is er veel kritiek op het ruime monetaire beleid van ECB-president Mario Draghi. Donderdag kregen ze dus het antwoord.

Voor VVD’er Mark Harbers tonen de nu door DNB aangekondigde buffers „eens te meer aan dat het ECB-beleid negatieve gevolgen heeft voor Nederland.” Wouter Koolmees van D66 is eveneens „niet overtuigd van het effect” van het opkoopprogramma van de ECB. Kamerleden uitten eerder deze maand hun zorg over de gevolgen van het ECB-beleid voor de Nederlandse pensioenen. Knot noemt die gevolgen „uitermate vervelend”.

    • Mark Beunderman
    • Philip de Witt Wijnen