Nu trekken zelfs hulporganisaties hun handen af van Chios

Vluchtelingencrisis Griekse opvangcentra zijn door de Europese deal met Turkije detentiecentra geworden. Vluchtelingen zijn wanhopig en protesteren, vertellen ze vanuit het kamp. Uit protest trekken hulporganisaties zich terug.

Vanuit Cesme wilden deze Afghanen eerder deze maand oversteken naar het Griekse Chios. Sinds de EU en Turkije een vluchtelingendeal sloten zitten veel vluchtelingen vast in Griekse detentiecentra. Foto Umit Bektas/Reuters

De sfeer in het detentiecentrum op het Griekse Chios wordt steeds grimmiger. Hier zitten 1.100 vluchtelingen aan wie nog niet is verteld dat ze waarschijnlijk allemaal worden teruggestuurd naar Turkije.

Een jonge Palestijn vertelt vanuit het kamp dat er wordt geknokt tussen Syriërs en Afghanen. „Er braken gevechten uit toen een Afghaanse jongen voordrong in de rij voor het avondeten”, zegt hij telefonisch. „Mensen werden boos op hem, hij haalde er bekenden bij en dat liep uit de hand. Er werd geschopt en geslagen.” Hij zegt dat wordt gevochten om de kleinste dingen, zoals sigaretten, die ze nergens kunnen krijgen.

Maar mensen zijn vooral boos dat er geen informatie is. Vluchtelingen sturen beelden door van protesten tegen de politie, waar „Freedom! Freedom! Freedom!” wordt geroepen. Foto’s of video’s maken mogen ze niet van de autoriteiten: als de politie het ziet, worden de beelden meteen verwijderd. „Het probleem is dat niemand ons vertelt wat er gaat gebeuren”, zegt de 25-jarige Palestijn. „Mensen raken gefrustreerd en worden boos.” Sommige vluchtelingen slaan het eten over, uit protest. Vanachter het hek hoor je mensen roepen: „When are we going to Athens?” En: „Please, can you someone give us some information?

Beeld van de demonstratie, opgenomen met een smartphone:

Gevlucht en getraumatiseerd

De hulporganisaties op het eiland willen niet meer verantwoordelijk zijn voor wat er gebeurt in de fabriekshal waar de vluchtelingen worden vastgehouden sinds de overeenkomst tussen de Europese Unie en Turkije dit weekend inging. Een voor een staken ze delen van hun activiteiten. UNHCR was de eerste. „Dit is geen registratieplek meer, maar een detentiecentrum”, liet de vluchtelingentak van de Verenigde Naties weten. Daaraan meewerken gaat tegen de regels van de organisatie in.

„Dit zijn mensen die onder verschrikkelijke omstandigheden zijn gevlucht, getraumatiseerd zijn en al veel stress hebben. Nu ze niet weten wat er met ze gaat gebeuren, neemt die stress alleen maar toe”, zegt Dan Tyler van de Norwegian Refugee Council (NRC), die ook deels stopt met zijn activiteiten op het eiland ook deels staakt. Op Lesbos, waar zo’n 1.000 vluchtelingen vastzitten, staakt Artsen zonder Grenzen de hulp bij Moria wegens de slechte behandeling van vluchtelingen: „We staan het niet toe dat onze hulp wordt aangewend voor een grootschalige uitzettingsoperatie.” Elders op Lesbos werken ze nog wel.  Save the Children wil de EU voor de rechter slepen.

Tot zondag plots het akkoord inging, hadden de organisaties een belangrijke rol in het opvangen van de vluchtelingen. Alleen al dit jaar zijn ze verantwoordelijk geweest voor de humanitaire zorg van meer dan 147.000 vluchtelingen die op de Griekse eilanden aankwamen. Nu heeft de politie de leiding over wat eerst een hotspot was – waar je je kon registreren – en wat nu is veranderd in een detentiecentrum. Vrijwilligers komen het detentiecentrum sindsdien niet meer zo gemakkelijk binnen: overal lopen agenten rond.

Het is een lastige kwestie. Alle organisaties op het eiland zijn faliekant tegen het opsluiten van vluchtelingen die nog geen eerlijke asielprocedure hebben gehad. Aan de andere kant: wat als er boten blijven komen, net als deze week? Wie gaat aan de volgende vluchtelingen droge sokken en dekens uitdelen? De hele week wordt binnen de ruim tien organisaties gesproken over dit dilemma.

Het was deze week onrustig op zee

De Griekse en de Europese vlag bij de haven van Chios wapperden donderdag stevig in de wind. Dat wijst erop dat het ook op zee onrustig is. Na dinsdag zijn er geen nieuwe boten meer aangekomen. De verwachting is dat dat zal veranderen zodra de zee weer wat is gekalmeerd. Waarom de vluchtelingen blijven komen? Een 15-jarige Afghaanse jongen die met zijn ouders, broertje en zusje is gevlucht en maandagochtend op Chios aankwam, zegt niets te hebben gehoord over een deal. „Niemand heeft ons voor vertrek verteld dat we hier zouden worden vastgezet. Hoelang moeten we hier blijven? Wanneer mogen we door naar Europa?”

De capaciteit voor het uitvoeren van het EU-akkoord is intussen nog niet op orde. Volgens de deal moeten alle mensen die op Chios aankomen in het detentiecentrum hun asielaanvraag indienen. „Er is nu een handjevol mensen dat de asielaanvragen kan behandelen. Per persoon kunnen ze zo’n twee aanvragen per dag verwerken. We tellen 1.100 mensen in het detentiecentrum. Hoe gaan ze dit aanpakken?”, vraagt Dan Tyler van de Noorse NRC zich af.

Bij de haven banjeren verplegers, artsen en vertalers rond die ineens niets meer kunnen doen

De Griekse autoriteiten wachten nog op mensen die hen komen ondersteunen. Wanneer die komen, is niet duidelijk, zegt Tyler. Het kan dus weken tot maanden duren voordat iedereen zijn asielaanvraag heeft ingediend. Het idee is dat afgewezen asielzoekers worden teruggestuurd naar Turkije. Op dit moment lopen ongeveer zes Turkse officieren rond in het detentiecentrum. Wat ze precies doen is onduidelijk.

Ook vrijwilligers merken dat de sfeer op het eiland sinds de deal is veranderd. Langs de haven van het eiland banjeren verplegers, artsen en vertalers rond die ineens niets meer kunnen doen. Woensdag stonden twintig mensen van de Noorse organisatie A Drop in the Ocean drie uur voor de hekken van het detentiecentrum te wachten met eten. „In eerste instantie liet de politie ons niet binnen, dus we bleven urenlang staan, tot een meisje van de NRC huilend naar buiten liep en zei dat de vluchtelingen nu echt eten nodig hadden. Toen mochten we toch naar binnen”, vertelt Janne Hegna, coördinator van de organisatie. Inmiddels brengen ze drie keer per dag eten naar binnen.

Huilend bij de koffie

De Britse therapeute Liz, die niet met haar achternaam in de krant wil, is al een week op Chios om met de kinderen te spelen. Haar tas zit vol met viltstiften, verf, kleurplaten en bellenblazen. „Ik heb de agenten gevraagd me even binnen te laten en speelgoed aan de kinderen te geven. Toen ze zagen dat de kleurplaten echt kleurplaten zijn en geen andere informatie bevatten, mocht ik twintig minuten met ze spelen.” Als ze weer buiten is, drinkt ze met twee andere vrijwilligers koffie. Dan begint ze te huilen. „Dat beeld van die kinderen achter het hek ga ik nooit meer vergeten”, zegt ze snikkend. „Het is 2016 en we leven in Europa. Hoe kunnen we dit zo makkelijk laten gebeuren?”