In quarantaine? Kan niet zomaar

Na de aanslagen in Brussel klinkt de roep luider om Syriëgangers preventief op te sluiten. Wat kan er?

Voortaan iedereen vastzetten die uit Syrië terugkomt. Een soort quarantaine, net als bij mensen die terugkeren uit een land waar een besmettelijke ziekte heerst. Er gaan al langer stemmen op dat mogelijk te maken, en die klinken luider nu bekend is dat een van de plegers van de aanslagen in Brussel door Turkije naar Nederland is teruggestuurd.

Kan dat, onder de bestaande regels? Er kan in het strafrecht al iets dat lijkt op preventieve hechtenis, maar daar zijn wel voorwaarden aan verbonden. Als iemand verdacht wordt van een ernstig misdrijf, kan hij worden vastgezet in afwachting van de strafzaak. Normaal gesproken alleen als er een stevige verdenking is, en dat wordt getoetst door de rechter. Voor terreurverdachten zijn er twee uitzonderingen: zij mogen maximaal 14 dagen worden vastgehouden zonder zo’n stevige verdenking, een enkele ‘aanwijzing’ is voldoende. Dat geeft justitie tijd onderzoek te doen. Maar ook daarna kunnen ze makkelijker worden vastgehouden. „Dat is al een manier van preventieve detentie”, zegt Quirine Eijkman, rechtssocioloog bij het Institute of Security and Global Affairs.

De Rotterdamse rechtbank maakte onlangs korte metten met het verweer dat Syriëgangers waren afgereisd om onschuldige hand- en spandiensten te verrichten. De rechtbank baseerde zich op een onderzoek naar de leefomstandigheden in het IS-gebied. Als man ben je soldaat of reservist, is de conclusie, en dat is allebei strafbaar.

Verschillende politieke partijen willen ruimere mogelijkheden om mensen die uit Syrië terugkomen vast te zetten. Het CDA pleit voorzichtig voor administratieve detentie – iemand vastzetten uit oogpunt van veiligheid, zonder strafrechtelijke verdenking. Die mogelijkheid is er nu niet en volgens minister Van de Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) strookt dat ook niet met het Europees mensenrechtenverdrag (EVRM), schreef hij in december aan de Kamer. Ook Eijkman ziet daar niets in. „Dan ontbreken de waarborgen die er in het strafrecht wel zijn.” De VVD pleit niet voor invoering van een administratieve detentie, maar voor strafbaarstelling van het verblijf op grondgebied van IS.