Duizenden herten te veel

Boswachters hebben de opdracht gekregen om het groeiende aantal damherten af te schieten. Ze zorgen voor overlast in de Waterleidingduinen.

Fotograaf Olivier Middendorp ging een ochtend mee met twee boswachters die damherten doden in opdracht van de overheid. Foto's: Olivier Middendorp

Enkele tientallen damherten zijn de afgelopen twee weken in de Amsterdamse Waterleidingduinen afgeschoten. De veelal jonge hinden zijn de eerste van enkele duizenden herten die in vijf jaar worden gedood. „Er is geen andere oplossing”, zegt ecoloog Leo van Breukelen van Waternet, beheerder van het Noord-Hollandse duingebied.

De terreinbeheerders willen het aantal damherten in vijf jaar reduceren tot ongeveer duizend in het hele duingebied. „Zorgvuldigheid” staat daarbij voorop. Boswachters van Waternet gaan met z’n tweeën op pad, schieten met een geluiddemper, en halen het dier niet onmiddellijk weg om de soortgenoten niet schuw te maken. Er wordt slechts twee dagen per week geschoten, het afschot houdt begin volgende week al weer op, en gaat pas na de kalvertijd en de bronsttijd in oktober weer door.

Na het doden, bij voorkeur met een schot door longen en hart, worden de ingewanden verwijderd en achtergelaten in de duinen, het gedode dier gaat de koelcel in, en van daaruit naar de poelier. Een deel van het vlees komt terecht bij de Amsterdamse Voedselbank.

Doel van het afschot is een einde te maken aan de overlast en schade. Het aantal damherten in het duingebied tussen Den Haag en IJmuiden is explosief gestegen, van ongeveer 150 stuks in het jaar 2000 tot ruim 3.800 vorig jaar. De damherten veroorzaken buiten het terrein schade aan gewassen, aan begraafplaatsen en tuinen, en ook zijn er veel aanrijdingen met damherten, 61 in 2014.

Een deel van het vlees komt terecht bij de Amsterdamse Voedselbank

Enkele jaren geleden werden, vooral op aandringen van de gemeenteraad van Amsterdam, maatregelen genomen, zoals het plaatsen van nog meer hekken rondom het Noord-Hollandse duingebied, maar die hebben slechts ten dele effect gehad. „Je kunt niet overal hekken plaatsen. Bovendien sluit je daarmee natuurgebieden van elkaar af”, zegt Désiré Karelse, secretaris van de faunabeheereenheid Noord-Holland, waarin jagers, natuurbeheerders, bestuurders en boeren samenwerken.

Het aantal damherten gaat ook de zogenoemde „draagkracht” van het duingebied zelf te boven. De damherten vreten bloemen, struiken en bomen kaal, en dat leidt tot het verdwijnen van zeldzame bloemsoorten en duinbossen, en daardoor ook tot een daling van soorten en aantallen vlinders, insecten en vogels.

Alternatieven zoals het verhuizen van damherten zijn onderzocht en niet uitvoerbaar bevonden. „Het gaat om honderden damherten tegelijk”, legt ecoloog Leo van Breukelen uit. „Het is moeilijk die zomaar ergens te plaatsen. Er was wel enige belangstelling vanuit Zuidoost-Europa. Maar wat moet je daarvoor doen? Alle dieren vangen, in quarantaine plaatsen, dagenlang transporteren. Dat is niet alleen ontzettend duur, maar wordt ook als onwenselijk gezien.” En de voortplanting binnen het duingebied zou intussen gewoon doorgaan.

Bekijk hier de fotoreportage van de damherten gemaakt door Olivier Middendorp

Plannen voor het afschieten hebben tot veel discussie en protesten geleid. Want zoals zo vaak in het kleine Nederland: we willen ‘wilde natuur’ maar we zijn het niet eens tot waar deze wildheid moet kunnen reiken, en of tot het temmen van de natuur ook het doden van dieren hoort. Uiteindelijk stemde de gemeenteraad van Amsterdam ermee in, en twee weken geleden kon het afschieten eindelijk beginnen, nadat ook de rechtbank in Haarlem bepaalde, in een zaak die door De Faunabescherming was aangespannen, dat het besluit van de provincie Noord-Holland tot ontheffing van een jachtverbod niet geschorst hoefde te worden. In totaal zijn in het Zuid-Hollandse en Noord-Hollandse duingebied tot afgelopen woensdag 177 damherten geschoten.

Toestemming vragen

Er moest een advocaat aan te pas komen om toestemming te krijgen het doden van de damherten in de Amsterdamse Waterleidingduinen te fotograferen. „De gemeente Amsterdam weigerde mij toe te laten om redenen van veiligheid”, zegt fotograaf Olivier Middendorp. „Ach, het is een bloederig tafereel en veel mensen reageren emotioneel. Maar er is ook het journalistieke recht om verslag te doen van overheidshandelen.” Middendorp mocht mee, afgelopen dinsdag. Vanaf half zeven ’s ochtends reed hij met twee boswachters van terreinbeheerder Waternet door het gebied en zag hen in tweeënhalf uur vier dieren schieten. Het was „eigenlijk best een keurige bedoening”, aldus Middendorp. „Ik ben dierenliefhebber en geen voorstander van afschieten, en ook heb ik me wel afgevraagd hoe het tot die grote aantallen damherten heeft kunnen komen en of er niet al veel eerder had kunnen worden ingegrepen. Maar”, was zijn indruk „er wordt zorgvuldig geopereerd.” Echt schokkend vond hij het afschieten niet, ook het verwijderen en achterlaten van de ingewanden vond hij „wel ranzig maar niet echt weerzinwekkend”.
Bekijk hieronder een filmpje over damherten gemaakt door Vroege Vogels