... en Mustafa Kemal Atatürk dat ook al was

Toen de Turkse hervormer Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938) zich voor de zoveelste keer beledigd voelde door zijn vrouw, liet hij in de kranten bekend maken dat hij gescheiden was. Om in de nachten toch nog gezelschap in zijn slaapkamer te hebben, nam hij een hondje met de naam Fox. Opmerkelijk, want het was niet alleen een zogeheten onrein dier, maar het moet een gedrocht zijn geweest. ‘Fox was dik, had dunne pootjes en een rattenstaart’, schrijft Betsy Udink in Meisjes van Atatürk, zonen van de sultan. Atatürk was dol op het beest en nam het op zijn arm overal mee naartoe. Tot het op een dag zijn baasje in de hand beet. De volgende dag werd Fox afgemaakt.

Veel bondiger is het politieke en emotionele leven van Atatürk niet samen te vatten: modern genoeg om een onrein beest overal mee naar toe te nemen, voortdurend hervormingen doorvoerend om westerser te worden, maar zich intussen ontwikkelend tot een heerser die zichzelf zag als God van de natie, beschikkend over leven en dood.

Om nu te zeggen dat Atatürk daarin een uitzondering was: nee. De Koerdische leider Öcalan sprak over zichzelf als ‘de partijleiding’, en stelde dat ‘de Partij, net als God en de Koran, geen fouten kon maken’. Toen een PKK-commandant tijdens een potje voetbal waar Öcalan aan meedeed slechts twaalf doelpunten aan de grote leider toekende in plaats van zestien, waren zijn uren geteld. Öcalan gaf de volgende verklaring: ‘Vier goals van mij vergeten is net zoiets als vier strijders vergeten. En vier strijders vergeten is vergeten om vier Turkse soldaten te doden en dat betekent de revolutie en Koerdistan vergeten!’

Dan Erdogan. Net als zijn voorgangers lijdt hij aan een Nero-complex, en wordt in eigen land inmiddels gezien als ‘De Verheven Leider’, die Turkije weer leidt naar het grote Ottomaanse Rijk van weleer, dat Europa de rug toekeert omdat de oorlogen ‘tegen de moslims’ het resultaat zijn van een Westers complot. Een complot dat al is ingezet met Columbus overigens. Erdogan is ervan overtuigd dat niet Columbus, maar de moslims Amerika ontdekten, en laat dat ook in alle geschiedenisboekjes opnemen. In haar fascinerende verhalen gaat Udink naast deze drie mannen ook nog in op de stichting van de staat Turkije, de Armeense genocide, de rol van de Koerden in die genocide, het islamitisch en seculier wandelen met flesje water in de hand, de islamisering en het lied dat in 2023 gezongen moet worden ter ere van het honderdjarig bestaan van Turkije. Het bevat deze regels over Erdogan: ‘de laatste schakel in een gouden ketting van het Turkse volk’. Als voorstander van toetreding van Turkije tot de EU krab je je na lezing flink achter de oren.