Risico’s ECB kosten staat half miljard euro

De Nederlandsche Bank zet miljarden opzij voor stroppen door het Europese monetaire beleid. Het kabinet draait hiervoor op, maar verwacht wel compensatie.

Het hoofdkwartier van de Europese Centrale Bank in Frankfurt. Foto Kai Pfaffenbach/REUTERS

De Nederlandse staat loopt dit jaar een half miljard euro mis als gevolg van de risico’s bij het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank. De schade kan de komende jaren oplopen tot 3,8 miljard euro. Dit schrijft minister Dijsselbloem van Financiën in een brief aan de Tweede Kamer.

Het verlies komt door een voorziening die De Nederlandsche Bank (DNB) treft omdat deze rekening wil houden met toekomstige stroppen als gevolg van het Europese monetaire beleid waarbij voor grote bedragen aan staatsleningen wordt opgekocht.

De voorziening gaat ten koste van de winst die De Nederlandsche Bank uitkeert aan de staat. Uit het jaarverslag van DNB, dat donderdagmiddag werd vrijgegeven, blijkt dat de winst over 2015, mede door de voorziening, is gedaald van 951 miljoen euro in 2014 tot 183 miljoen vorig jaar.

Los van de half miljard die opzij werd gezet, komt de winstdaling vooral door de lagere rente. De uitkering aan de staat daalt met 729 miljoen euro naar 174 miljoen euro. Dit komt overeen met ruim 0,1 procent van het bruto binnenlands product. „Het is geen gemakkelijke boodschap voor de staat”, zegt president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank in een vraaggesprek met NRC.

Dijsselbloem stelt in zijn brief evenwel dat de winstraming van De Nederlandsche Bank tot 2021 naar boven wordt bijgesteld. Daardoor wordt de schade van de voorzieningen door DNB vrijwel gecompenseerd. Er resteert dan per 2021 een netto-strop van 0,8 miljard euro.

DNB treft de voorziening omdat zij steeds meer staatsobligaties op haar balans heeft. Die toename is het gevolg van het beleid van de ECB om tot april volgend jaar per maand 80 miljard euro aan zulke staatsleningen, en sommige andere leningen, op te kopen. Bovendien blijven deze leningen voor onbepaalde tijd op de balansen van de aangesloten centrale banken, waaronder DNB, staan.

DNB neemt van die aankopen 5,7 procent voor zijn rekening. De balans van DNB blijkt over 2015 al sterk te zijn gegroeid, met vijftig procent, van 140 miljard euro naar 210 miljard.

De rente op de gekochte staatsleningen op de balans van De Nederlandsche Bank is zeer laag.

Wanneer in de toekomst de ECB de geldmarktrente die zij betaalt aan commerciële banken weer zal opschroeven, kan het voorkomen dat de combinatie van lage rente-inkomsten en de hogere rente-uitgaven voor verliezen zorgt.

In Duitsland heeft de Bundesbank, die zich in een soortgelijke positie bevindt als DNB, overigens géén speciale voorziening getroffen over 2015. De winst van de Bundesbank stijgt juist. Knot verklaart dit uit het feit dat de Bundesbank al jaren aan een algemene risicovoorziening werkt.

Knot is van begin af aan een tegenstander van de opkoop van staatsleningen door de ECB, dat desondanks toch wordt doorgevoerd door het ECB-bestuur. „Het is vervelend om tot de minderheid te horen, maar de meerderheid kiest gewoon een andere route,” zegt hij in het vraaggesprek. „Met die realiteit heb ik te maken.”

Knot toont zich ook sceptisch over ‘helikoptergeld’. Dat is een mogelijke maatregel waarbij door de ECB direct geld naar de burgers wordt overgemaakt. „Helikoptergeld is begrotingsbeleid via de balans van de centrale bank, en daar is deze niet voor bedoeld.” De verliezen die dit voor de centrale bank oplevert, zullen uiteindelijk door de belastingbetaler moeten worden aangevuld.”