‘Overeenstemming over nieuwe premier Oekraïne’

Er is een oplossing in de Oekraïense regeringscrisis, zegt fractievoorzitter Loetsenko in een interview met NRC. Dat kan goed nieuws zijn voor de westerse geldschieters. Die maken zich zorgen over de politieke situatie, van hervormingen komt niets terecht.

Fractievoorzitter Joeri Loetsenko. Foto Reuters

Na een maand gemarchandeer achter gesloten deuren in Kiev hebben de belangrijkste pro-Europese partijen zich woensdag verenigd rond een nieuwe premier die de Oekraïense regeringscrisis moet oplossen. Parlementsvoorzitter Volodimir Groisman moet volgende week premier Arseni Jatsenjoek opvolgen, zegt fractievoorzitter Joeri Loetsenko van de presidentiële partij Blok Petro Porosjenko tegenover NRC.

Groisman (38) is een bondgenoot van de president en ex-burgemeester van Vinnitsja, de stad waar de hoofdvestiging van Porosjenko’s snoepconcern Roshen is gevestigd.

Na overleg met Porosjenko heeft Loetsenko de ‘speaker’ Groisman naar voren geschoven in de hoop zo de pro-Europese vier-partijencoalitie in de Verchovna Rada te herstellen. De coalitie verloor medio februari haar meerderheid in het parlement, toen de partij Zelfhulp van burgemeester Andriy Sadoviy van de West-Oekraiense stad Lviv eruit stapte uit onvrede over het aanblijven van premier Jatsenjoek. Zonder steun van Sadoviy en het Volksfront van Jatsenjoek, in tweede fractie in de Verchovna Rada, kan het Blok geen meerderheid formeren.

Vooruitgeschoven post VS

De coalitiepartijen onderhandelen nog over de andere posten. Zo is onzeker of minister Natalia Jaresko van Financiën terugkeert op haar post. Porosjenko schoof de Amerikaans-Oekraïense private bankier, die al bijna twee jaar de financiën beheert van het bijna failliete land, vorige week nog naar voren als nieuwe premier. Jaresko kandideerde dinsdag ook zichzelf met een opzichtig communiqué. Maar het Volksfront weigerde in te stemmen met haar kandidatuur. In het wandelgangen van het parlement circuleerde gisteren de naam van de Slowaak Ivan Miklos, tussen 2010 en 2012 minister van financiën in Slowakije. Volgens fractieleider Loetsenko zal de nieuwe minister hoe dan ook het vertrouwen genieten van de westerse donoren van het Internationaal Monetair Fonds, dat Oekraïne momenteel met kredieten overeind houd. „De minister van financiën zal dezelfde taal spreken als het Westen”, zei Loetsenko in een exclusief interview met NRC.

Jaresko is lang gezien als een vooruitgeschoven post van Amerika en Europa. Maar de Oekraïense econoom Oleg Oestenko, directeur van de financiële denktank SigmaBleyzer in Kiev, vindt haar eventuele vertrek geen ramp. „Jaresko heeft wel monetaire en fiscale noodmaatregelen genomen, maar heeft geen praktische hervormingen voor elkaar gekregen”, aldus Oestenko.

„Voor het tweede jaar op rij is de economie met 15 procent gekrompen en de inflatie tot 17 procent opgelopen. Jaresko praat steeds meer als een politicus en heeft geen heldere visie.”

Oligarchen

De nu vijf weken durende regeringscrisis ondermijnt de positie van de regering in Kiev ten opzichte van haar westerse crediteuren, die snelle sociaal-economische hervormingen eisen in ruil voor hun financiële hulp. Die stagneren politiek al langer, maar nu ook formeel, sinds de meerderheid van het parlement het vertrouwen opzegde in het regeringsbeleid. Toen er meteen daarna een motie van wantrouwen tegen Jatsenjoek zelf in stemming werd gebracht, verlieten enkele tientallen afgevaardigden echter ineens de vergaderzaal. Deze afgevaardigden zouden daartoe zijn aangespoord door de oligarchen Igor Kolomojski (banken), Rinat Achmetov (staalindustrie) en Viktor Pintsjoek (oliepijpleidingen), die nog steeds enkele tientallen van de 421 parlementariërs in hun ‘zak’ hebben.

Volgens de presidentiële fractieleider Loetsenko lag het iets ingewikkelder. „Begrijp de nuances. We moesten niet alleen stemmen over de premier, maar tegelijkertijd ook de partij van de premier voor de regeringscoalitie zien te behouden. Daarom bleef Jatsenjoek aan. De jure. Feitelijk is hij sindsdien alleen premier in zijn eigen werkkamer. We kunnen zo niet langer verder. Jatsenjoek heeft na de Maidan [de omwenteling die in 2014 president Viktor Janoekovitsj verdreef, red.] helaas oude politici en hervormingsplannen meegenomen die alles in overleg met de oligarchen en grote zakenlui deden. Het vertrek van Jatsenjoek is niet alleen bedoeld om hervormingen nu te versnellen, maar ook om de dichte deuren in het regeringsgebouw waarachter de grote zakenlui nu opereren alsnog open te gooien. De zakenwereld moet weg uit de staatsmonopolies. Hun systeem moet worden gebroken”, zegt Loetsenko (51).

Huid duur verkopen

Jatsenjoek (44) probeert intussen zijn huid zo duur mogelijk te verkopen. In de coulissen van de Verchovna Rada ging gisteren het gerucht dat de scheidend premier in ruil voor zijn offer de post van de nationale procureur-generaal heeft opgeëist. De openbare aanklager vervult in Oekraïne een sleutelrol, omdat hij kan bepalen welke strafrechtelijke dossiers opengaan en welke dicht blijven. In het corrupte land zijn er bijna geen politici van 45 jaar en ouder die geen ‘verleden’ hebben. Ook Loetsenko zelf, tussen 2007 en 2010 minister van Binnenlandse Zaken, wordt genoemd als opvolger van scheidend procureur-generaal Viktor Sjokin, een man van het ancien regime. Loetsenko ontkent desgevraagd.

Over andere sleutelposten wordt momenteel eveneens spijkerhard onderhandeld tussen de verschillende coalitiepartners. Daarbij geldt het adagium: eerst de poppetjes en dan pas het beleid. Volgens Loetsenko moet het parlement volgende week instemmen met de nieuwe ministersploeg. Hij zegt ernaar te streven dat er dan een concreet actieplan ligt voor zowel de wetgevende als de uitvoerende macht. Tot nu toe lieten parlement en regering het bij globale voornemens.