‘Niets is simpel tijdens een oorlog’

Regisseur Tobias Lindholm kreeg een Oscarnominatie voor zijn film Krigen. „De soldaten in de film zijn zelf in Afghanistan en Irak geweest.”

Commandant Pedersen (Pilou Asbæk) moet zich voor de rechtbank verantwoorden voor een bombardement inKrigen.

‘Acteurs zijn geweldig in het vertellen van een verhaal en het overbrengen van emoties op toeschouwers, maar ze zijn geen geweldige soldaten”, zegt de Deense regisseur Tobias Lindholm (37). Daarom koos hij voor zijn nieuwe film Krigen – oorlogsdrama, gezinsdrama en rechtbankdrama ineen – voor een cast die deels bestond uit professionele acteurs en deels uit soldaten. „Het mooie van een film maken met soldaten is dat ze gewend zijn om altijd op tijd zijn, en dat ze altijd doen wat je van ze vraagt. Dat is bij acteurs bepaald niet altijd het geval.”

De hoofdrolspeler, Pilou Asbæk, is inmiddels een goede bekende van de regisseur. Met hem maakte hij eerder het gevangenisdrama R, zijn sterke debuutfilm die in 2010 een ontdekking was op het Rotterdams filmfestival. In Lindholms Kapringen (2012) speelde Asbæk de kapitein van een schip dat in handen valt van Somalische piraten. De twee werkten ook samen bij de televisieserie Borgen. Lindholm schreef mee aan het scenario en Asbæk was in de serie te zien in zijn doorbraakrol als de sluwe spindoctor Kaspar Juul.

Burgerslachtoffers

In Krigen (‘Oorlog’) speelt Asbæk de commandant van een gevechtsmissie in Afghanistan, die verstrikt raakt in een chaotisch vuurgevecht waarbij burgerslachtoffers vallen. Terug in Denemarken wordt hij aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. De film schakelt ook – licht vervreemdend – tussen het dagelijks leven van de commandant in Afghanistan en dat van zijn jonge gezin in Denemarken.

Lindholm heeft zich gespecialiseerd in precies geobserveerd sociaal drama, waarbij hij de werkelijkheid zo dicht mogelijk probeert te benaderen. „De soldaten in de film zijn ook daadwerkelijk zelf in Afghanistan en Irak geweest”, vertelt hij vlak na de première van Krigen op het filmfestival van Venetië. „Dat hielp me enorm om de acteurs de logica bij te brengen van hoe soldaten staan, hoe ze bewegen, hoe ze een wapen vasthouden, hoe ze praten in hun radio’s. Dat zou nooit zo goed zijn gelukt als ik alleen op mijn eigen research had moeten afgaan.”

Ongebruikelijk is hoe Lindholm het leven van het thuis achtergebleven gezin vermengt met het drama op het slagveld. „Dat was voor mij een manier om nuance aan te brengen. Het maatschappelijke en politieke debat in Denemarken over deelname aan vredesoperaties is enorm gepolariseerd: je bent voor of tegen. Maar dat is een gepasseerd station. We doen inmiddels mee aan vredesoperaties. Dan is het veel zinvoller om zo precies mogelijk te kijken naar wat dat eigenlijk inhoudt en hoe complex zulke operaties zijn. En daar zijn dan hopelijk ook bepaalde lessen uit te trekken. Dat debat wordt in Denemarken, en eigenlijk in heel Europa, nauwelijks gevoerd. De discussie zou niet meer moeten gaan over wie er gelijk heeft gekregen en wie het debat won of verloor, maar over wat we van de gebeurtenissen van de afgelopen jaren kunnen leren. Daar hoop ik aan bij te dragen.”

De chaos van het slagveld

Het oorlogsrecht waar de soldaten aan gebonden zijn, botst in de film gruwelijk met de chaotische praktijk van het slagveld. „Het leven is altijd complex en dat geldt al helemaal voor een oorlogssituatie. Mijn ambitie was om bij de kijker iets van begrip te wekken voor gebeurtenissen en handelingen die je als een oorlogsmisdaad zou kunnen beschouwen. Niet omdat ik iets zou willen goedpraten, of omdat ik een moreel oordeel wil vellen, maar om te laten zien hoe ingewikkeld de situaties zijn waarin soldaten zich begeven.

„Natuurlijk is het afgrijselijk en weerzinwekkend als er in een oorlog burgerslachtoffers vallen. Maar het is te gemakkelijk om daar als buitenstaander meteen een simpel en hard oordeel over te vellen. Doordat we de commandant ook laten zien bij zijn gezin, is het voor de kijker veel moeilijker om hem simpelweg af te doen als een oorlogsmisdadiger. In werkelijkheid zijn dit soort rampzalige gebeurtenissen altijd complex.”

De commandant wordt aangeklaagd, maar Pilou Asbæk wist tijdens het maken van de film niet of hij aan het slot zou worden vrijgesproken of veroordeeld. „We hebben de film gedraaid met twee verschillende ontknopingen. Ik had zelf wel enig idee voor welk einde ik zou kiezen, maar het leek me geweldig om een film te maken waarbij het in principe mogelijk zou moeten zijn om of voor het ene of voor het andere einde te kiezen. Ik wilde die optie in ieder geval tot het laatste moment openhouden.”