Johan Cruijff (1947-2016): een overzicht van zijn leven

Cruijffs carrière was er één van vele hoogtepunten. Een uitgebreid chronologisch overzicht van zijn leven.

Cruijff in 1988 op luchthaven Schiphol. Foto Cor Mulder/ANP

1947 (25 april)

Hendrik Johannes Cruijff wordt geboren in het Amsterdamse Burgerziekenhuis als tweede zoon van Manus Cruijff en Nel Draaijer. Ze noemen hem Johan en soms ook wel Jopie. Hennie is zijn tweeënhalf jaar oudere broer. Johan groeit op in Betondorp, vlak bij stadion De Meer van Ajax. Zijn ouders hebben een groentewinkel; moeder Nel helpt ook in de kantine van Ajax. Johan bezoekt de protestants-christelijke Groen van Prinstererschool.

1957

De tienjarige Johan wordt als lid bij Ajax aangenomen. Hij traint dan al vier jaar bij de club mee. Als straatvoetballer in Betondorp is hij jeugdtrainer Jany van der Veen opgevallen, daarom hoeft hij geen proefwedstrijd te spelen.

1959 (18 juli)

Vader Manus overlijdt op 45-jarige leeftijd aan een hartaanval. De groentewinkel wordt gesloten; moeder Nel gaat als huishoudster werken bij de trainer van Ajax, de Engelsman Vic Buckingham. Ajax betaalt Nel voortaan voor haar werk bij de club. Johan gaat naar de ulo, blijft tweemaal zitten en verlaat zonder diploma de school. Hij wordt winkelbediende in een sportzaak, later in een textielwinkel.

1964 (15 november)

Johan (17), inmiddels in bezit van een jeugdcontract, maakt zijn debuut in een officiële wedstrijd van het eerste van Ajax. In Groningen, tegen GVAV. Ajax verliest met 3-1. Cruijff, die in sommige kranten Kruijff wordt genoemd, scoort de enige tegentreffer.

1965

Ajax A1, het hoogste jeugdteam, wordt met Hennie en Johan Cruijff en ook Wim Suurbier in de gelederen landskampioen. Johan staat rechtsbuiten in de beslissende wedstrijd tegen Volendam en scoort met een actie die als voorzet was bedoeld.

Na moeizame onderhandelingen ondertekent Johan een fullprofcontract bij Ajax. Dezelfde dag breekt hij zijn linkerkuitbeen. In een wedstrijd tegen DWS (24 oktober), waarin hij beide doelpunten scoort, verovert Cruijff een basisplaats in Ajax 1.

1966

Ajax wordt landskampioen (ook in 1967 en 1968) en op 7 september van dat jaar maakt Cruijff (19) zijn officiële debuut in het Nederlands elftal; iets wat op last van Ajax enkele malen is uitgesteld. Nederland speelt die dag in Rotterdam vriendschappelijk tegen Hongarije en speelt met 2-2 gelijk. Cruijff scoort eenmaal. Eén maand later wordt hij in zijn tweede interland, tegen Tsjechoslowakije, uit het veld gestuurd. Hij zou de scheidsrechter hebben geslagen. Hij wordt een jaar geschorst voor wedstrijden van het Nederlands elftal; die straf wordt later teruggebracht tot acht maanden. Voor de Europa Cup speelt Ajax een legendarische wedstrijd in de mist tegen Liverpool, dan een Europese topclub, en wint met 5-1. Het is de internationale doorbraak van Ajax.

1967

Cruijff, voor het eerst topscorer in de eredivisie (33 doelpunten), wordt gekozen tot Nederlands voetballer van het jaar.

1968 (2 december)

Johan trouwt met Danny Coster, die hij anderhalf jaar eerder op de bruiloft van ploeggenoot Piet Keizer heeft ontmoet. Het echtpaar gaat wonen in Vinkeveen en krijgt drie kinderen.

1969

Als eerste Nederlandse club bereikt Ajax de finale van de Europa Cup, nadat het in een beslissingswedstrijd in Parijs Benfica had verslagen. In de finale in Madrid is AC Milan te sterk, wint met 4-1.

1970

Na één jaar Feyenoord wordt Ajax dit jaar weer landskampioen en wint ook de beker. Op 30 oktober, in een wedstrijd tegen PSV draagt Cruijff, teruggekeerd na een blessureperiode, door toeval een shirt met rugnummer 14. Uit bijgeloof – Ajax won met 1-0 – blijft hij shirts met dat nummer dragen; hij dankt er een van zijn bijnamen aan.

1971 (2 juni)

Ajax, eerder opnieuw Nederlands kampioen en bekerwinnaar geworden, wint voor het eerst de Europa Cup (Feyenoord deed het in 1970). In Londen wordt het Griekse Panathinaikos met 2-0 verslagen. Gesteund en geadviseerd door zijn schoonvader Cor Coster tekent Johan een maand later een zevenjarig contract bij Ajax.

In het nieuwe seizoen scoort hij tegen Telstar al na negen seconden. Saillant detail: Telstar trapte af, speelde terug naar de keeper maar de bal smoorde in een op plas en werd door de anticiperende Cruijff („ik had de terreinknecht gesproken”) onderschept en in het Telstar-doel geschoten. Cruijff wordt gekozen tot Nederlands én Europees voetballer van het jaar. Hij wordt aanvoerder van het Nederlands elftal en blijft dat tot zijn 48 interlands erop zitten.

1972

Ajax wordt weer landskampioen (onder meer door met 12-1 van Vitesse te winnen), wint opnieuw de beker en de Europa Cup. Het verslaat in Rotterdam in de finale het Italiaanse Internationale met 2-0; Cruijff maakt beide doelpunten. Later dat jaar wint Ajax ook de wereldbeker na een dubbele confrontatie met Independiente uit Argentinië. Na deze wedstrijden neemt Cruijff het aanvoerderschap over van Piet Keizer.

1973

Ajax wint de Europese Supercup door overwinningen op Glasgow Rangers. Voor de derde achtereenvolgende maal wordt het zowel nationaal kampioen als winnaar van de Europa Cup (Juventus uit Italië wordt in Belgrado in de finale met 1-0 verslagen).

In de voorbereiding op het nieuwe seizoen besluiten de spelers in meerderheid dat ze Cruijff niet meer als aanvoerder willen. Keizer neemt de band over. Het is voor Cruijff het signaal dat hij beter kan vertrekken. Op 19 augustus speelt hij zijn voorlopig laatste wedstrijd voor Ajax (tegen FC Amsterdam, uitslag 6-0). Drie dagen later tekent hij een contract bij FC Barcelona. Hij wordt herenigd met trainer Rinus Michels. De transfersom bedraagt 6 miljoen gulden (ongeveer 2,7 miljoen euro). Dat is dan een internationaal record.

Op 5 september maakt hij zijn competitiedebuut voor Barcelona. Het wordt tegen Granada 4-0; de Nederlander scoort tweemaal. Barcelona wordt voor het eerst in veertien jaar kampioen van Spanje. Hoogtepunt is een uitwedstrijd tegen Real Madrid, die Barcelona met 5-0 wint. Eén doelpunt van Cruijff, die dat jaar opnieuw tot Europees voetballer van het jaar wordt gekozen.

1973

Met Cruijff als aanvoerder bereikt het Nederlands elftal de finale van het WK dat in West-Duitsland wordt gehouden. Daarin verliest het van het gastland met 2-1. Het was de eerste keer sinds 36 jaar dat Oranje zich had geplaatst voor het eindtoernooi. Het spel van Nederland, dat onder meer Brazilië versloeg, in de halve finale, wekt alom bewondering. De aandacht wordt ook getrokken door een ‘zwembadincident’, in Bild samengevat onder de kop Cruyff, Sekt und nackte Mädchen .

Cruijff wordt gekozen tot beste speler van het toernooi, later opnieuw tot Europees voetballer van het jaar en in Nederland voor de tweede maal tot sportman van het jaar.

Het behaagt de koningin Johan Cruijff tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau te benoemen.

1976

Bij Barcelona komt Cruijff in conflict met de Duitse trainer Hennes Weisweiler, die Rinus Michels als trainer is opgevolgd. Hij zet Cruijff reserve, maar de ruzie kost Weisweiler de kop; de supporters kiezen massaal partij voor Cruijff.

Op het Europees Kampioenschap in Joegoslavië eindigt Nederland als derde, nadat het in de halve finale van Tsjechoslowakije had verloren. In die wedstrijd kreeg Cruijff zijn tweede gele kaart, waardoor hij in de troostfinale (tegen Joegoslavië) ontbreekt.

1977

Cruijff, die al diverse conflicten met de KNVB achter de rug heeft, beëindigt zijn interlandcarrière. Op 26 oktober speelt hij zijn 48ste en laatste wedstrijd in het Nederlands elftal. Het is een wedstrijd tegen België, die Nederland met 1-0 wint. Cruijff scoort niet; zijn totaal komt uit op 33 doelpunten voor Oranje.

1978

Met de teruggekeerde Michels als trainer wint Barcelona de Spaanse beker, maar het elftal van Cruijff grijpt evenals in 1974, 1975, 1976 en 1977 naast de landstitel.

In de zomer kondigt de dan 31-jarige Johan aan dat hij stopt met voetballen. De KNVB benoemt hem tot bondsridder.

1979

Na een zakelijk echec dat Cruijff ettelijke miljoenen kost, besluit hij weer te gaan voetballen. Dat doet hij bij de Los Angeles Aztecs, waar hij opnieuw Rinus Michels als trainer treft. Bij zijn debuut in de Amerikaanse competitie, tegen Rochester Lancers, scoort hij tweemaal. Hij wordt gekozen tot de most valuable player van de competitie.

1980

Cruijff stapt over naar de Washington Diplomats. Ajax trekt hem in november aan als technisch adviseur van trainer Leo Beenhakker.

1981

Cruijff speelt in januari als gastspeler drie wedstrijden mee bij het Dordtse DS’79. Eind februari tekent hij een contract voor vier maanden bij het Spaanse Levante. De club uit Valencia komt uit in de tweede divisie van Spanje. Meer dan tien wedstrijden speelt Cruijff, die met blessures kampt, er niet. In juni tekent hij opnieuw bij de Washington Diplomats. Blessures blijven hem parten spelen; hij komt maar tot vijf wedstrijden.

In december keert hij terug bij Ajax, ditmaal als speler.

1982

Na Cruijffs terugkeer verliest Ajax geen enkele competitiewedstrijd meer en wordt landskampioen.

1983

Ajax wordt met Cruijff opnieuw kampioen en wint de beker. Met het bestuur van Ajax krijgt hij na dat seizoen een financieel conflict. Hij stapt over naar Feyenoord. Op 18 september speelt Feyenoorder Cruijff in het OIympisch Stadion tegen Ajax. De Amsterdamse club wint met 8-2. Marco van Basten scoort driemaal.

1984

Feyenoord wordt met Cruijff in de gelederen landskampioen. Hij wordt voor de vijfde maal tot Nederlands voetballer van het jaar gekozen, maar kondigt het einde van zijn loopbaan als voetballer aan, op 37-jarige leeftijd en nu definitief. Aan het begin van het nieuwe seizoen is hij kortstondig technisch adviseur van Roda JC.

1985

Cruijff keert terug bij Ajax, bij gebrek aan trainersdiploma’s aanvankelijk als technisch adviseur. Later krijgt hij van de KNVB toestemming als trainer te functioneren.

1986

Ajax wint de KNVB-beker. In de competitie eindigt Ajax als tweede, achter PSV.

1987

De geschiedenis herhaalt zich: Ajax wint opnieuw de nationale beker, wordt in de competitie opnieuw tweede na PSV. Maar het boekt internationaal succes: met Cruijff als trainer wint het de Europa Cup 2, voor bekerwinnaars. De finale is in Athene en daar wordt het Oost-Duitse Lokomotive uit Leipzig met 1-0 verslagen. Doelpunt: Van Basten.

1988

Nadat enkele spelers naar het buitenland zijn vertrokken, onder wie Van Basten en Frank Rijkaard, stapt Cruijff op 4 januari plotseling op bij Ajax. Besprekingen over de verlenging van zijn contract mislukken.

Op 28 april keert hij opnieuw terug naar FC Barcelona, nu als trainer.

1989

Barcelona wint zowel de Europa Cup 2 als de Spaanse beker.

1990

Opnieuw wint Barcelona de beker in Spanje.

1991

Veelroker Cruijff krijgt last van zijn hart en ondergaat een bypassoperatie. Hij verruilt de sigaretten voor lolly’s.

Barcelona wordt voor het eerst sinds jaren landskampioen en wint de Spaanse Supercup.

1992

Barcelona wint de Europa Cup 1, wordt landskampioen en wint ook zowel de Europese als de Spaanse Supercup.

1993

Barcelona wordt kampioen.

1994

Voor de vierde achtereenvolgende maal haalt het Barcelona de landstitel binnen. En de Supercup. Wel verliest het in de finale van de Champions League met 4-0 van AC Milan.

1996

Nadat Barcelona in 1995 geen prijs had gewonnen en dat ook nu dreigt te gebeuren, komt het op 18 mei na acht jaar tot een breuk tussen Cruijff en het bestuur. Het is het einde van Cruijff als trainer. Hij wordt voetbalanalist bij de NOS en columnist bij De Telegraaf.

De Supercup in Nederland krijgt een nieuwe naam: de Johan Cruijff Schaal.

1999

DeInternational Federation of Football History & Statistics wijst Cruijff aan als de beste Europese voetballer van de twintigste eeuw en de op een na beste van de wereld (na Pelé). Ajax benoemt hem tot erelid.

2002

Ridder Cruijff wordt bevorderd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau.

2003

De ‘meest talentvolle eredivisiespeler van het seizoen’ in Nederland ontvangt voortaan de Johan Cruijff Prijs.

2006

Van de regering van Catalonië ontvangt Cruijff het Sint Joriskruis voor zijn verdiensten voor deze Spaanse deelstaat.

2007

Johans moeder Nel overlijdt op negentigjarige leeftijd.

Ajax maakt bekend dat niemand anders bij de club dan Cruijff ooit rugnummer 14 mag dragen.

2008

Cruijff keert terug bij Ajax, nu als adviseur. Na twee weken stopt hij ermee; hij wordt het niet eens met trainer Marco van Basten over de maatregelen voor het technisch beleid.

2009

Tot begin 2013 wordt Cruijff bondscoach van Catalonië. Onder zijn leiding wint Catalonië van Argentinië. Hij stopt uit onvrede als analist bij de NOS.

2010

De FIFA kent Cruijff de Order of Merit toe, de hoogste onderscheiding die de wereldvoetbalbond kent. FC Barcelona benoemt hem tot erevoorzitter, maar na een conflict over de statutaire juistheid daarvan levert hij die titel in.

Intussen wordt een planetoïde tussen Mars en Jupiter naar Cruijff vernoemd.

2011

Cruijff treedt toe tot de raad van commissarissen bij Ajax, een beursgenoteerd voetbalbedrijf. Ook wordt hij voorzitter van de ‘klankbord technische zaken’ en in die adviserende rol brengt hij een rapport uit dat als Plan Cruijff bekend zal worden.

Zijn medecommissarissen stellen buiten hem om Louis van Gaal aan als algemeen directeur. Cruijff spant een kort geding aan om die benoeming tegen te houden.

2012

In hoger beroep wint Cruijff zijn rechtzaak tegen Ajax NV en de commissarissen. Alle commissarissen treden nu af, inclusief Cruijff, die wel adviseur bij de club blijft.

2013

De Europese voetbalbond UEFA bekroont hem met de President’s Award voor zijn bijdrage aan het voetbal.

2015

Omdat Plan Cruijff zijns inziens niet of niet goed wordt uitgevoerd, treedt Cruijff terug als adviseur bij Ajax.

Kort daarvoor is longkanker bij hem vastgesteld. Bij vele voetbalwedstrijden in Nederland in het daarop volgende weekend wordt na veertien minuten voor hem geapplaudisseerd.

2016 (24 maart)

Johan Cruijff overlijdt op 68-jarige leeftijd.