Jihadist El Bakraoui kon zijn gang gaan na terugkomst

Verdachte In juli 2015, na een maand in een Turkse cel, keerde Ibrahim El Bakraoui terug vanuit een Turks-Syrische grensstad. Niemand volgde daarna zijn doen en laten.

Foto AFP / Interpol

België is vorig jaar door de Turkse autoriteiten gewaarschuwd dat Ibrahim el Bakraoui, één van de aanslagplegers op de Brusselse luchthaven Zaventem, een jihadistisch strijder zou zijn. Dat heeft de Turkse president Recep Tayyip Erdogan woensdag gezegd op een persconferentie. El Bakraoui is volgens hem toen op 14 juli op zijn eigen verzoek „uitgezet richting Nederland”. Vervolgens is hij vanuit Nederland doorgereisd naar België.

Volgens de Vlaamse krant De Standaard hebben de Belgische veiligheidsdiensten geen contact gehad met El Bakraoui na zijn aankomst op de luchthaven van Schiphol. De Belgische autoriteiten waren via een verbindingsofficier van de Belgische politie in Turkije gewaarschuwd.

Ibrahim el Bakraoui was op dat moment al een bekende van de Belgische politie. Hij was in 2011 tot negen jaar cel veroordeeld voor zijn rol bij een overval op een wisselkantoor in Brussel het jaar ervoor. Bij die overval opende hij met een kalasjnikov het vuur op de politie.

Na de aanslagen in Brussel worden de feiten langzaam duidelijk, maar veel vragen blijven. De NRC-redactie heeft er een aantal op een rij gezet en beantwoord.

In 2014 werd El Bakraoui vervroegd vrijgelaten. Volgens De Standaard stelde een Belgische rechter een maand na zijn aankomst op Schiphol in juli 2015 vast dat hij de voorwaarden had geschonden die in 2014 bij zijn vrijlating waren gesteld. Zijn voorwaardelijke invrijheidstelling werd daarom ingetrokken. Niettemin bleef El Bakraoui op vrije voeten en kon hij meewerken aan de aanslag op Brussels Airport eergisteren. In België groeit de kritiek op het optreden van de Belgische veiligheidsdiensten.

Ook bij de Turken leven twijfels over de Belgische diensten. Twee weken geleden werd in Turkije bekendgemaakt dat „meer dan zestig” Belgische staatsburgers op verdenking van terrorisme zijn uitgezet.

Passagiers die via het vliegveld Zaventem bij Brussel zouden reizen worden opgevangen in Leuven.Foto Sophie Kip / AFP

President Erdogan zei woensdag dat El Bakraoui op 15 juni vorig jaar werd opgepakt in Gaziantep, een stad op ongeveer zestig kilometer van de Syrische grens. Hij bevestigde dat de Belgische ambassade daarover geïnformeerd is. „Maar ondanks onze waarschuwingen konden ze zijn relatie met terrorisme niet vinden.” Volgens Erdogan was ook Nederland op de hoogte. „Op zijn verzoek hebben we hem naar Nederland gestuurd. En we hebben hen ook geïnformeerd.”

Volgens de Belgische minister van Justitie Geens valt hemzelf niets te verwijten

De Belgische minister van Justitie Koen Geens sprak woensdag tegen dat er sprake zou zijn van een uitlevering. Het is waarschijnlijk een terugwijzing geweest aan de Syrische grens.” El Bakraoui stond volgens de bewindspersoon op dat moment niet op een terrorismelijst. „Maar radicalisering kan snel gaan.” Pas na de aanslagen in Parijs op 13 november kwam hij bij de Belgische diensten in beeld als terreurverdachte. Maar toen was hij onvindbaar.

Volgens Geens valt de Belgische justitie „tot nader order” niets te verwijten. De vraag is in hoeverre het land nalatig heeft gehandeld. Wist de Belgische justitie dat El Bakraoui naar België was teruggekeerd? De minister zegt dat dat op dit moment nog onduidelijk is. Het was enkel bekend „dat hij vanuit Turkije naar Nederland was gereisd”. Hij voegde daaraan bij de VRT toe dat het „niet gemakkelijk is om mensen die zich niet aan hun voorwaarden houden (…) terug in de cel te krijgen.”

Het Nederlandse ministerie van Justitie zei gisteravond zich niet te herkennen in de uitspraken van Erdogan. Welke boodschap Turkije richting Nederland heeft gecommuniceerd kon een woordvoerder nog niet zeggen. „We zijn de zaak aan het onderzoeken.”

Het is de vraag of Turkije Nederland daadwerkelijk heeft gemeld dat het in het geval van El Bakraoui om een Syriëganger ging, zegt Edwin Bakker, hoogleraar terrorisme aan de Universiteit Leiden. „Het is de vraag met welke informatie Turkije hem heeft teruggestuurd. Als erbij is gezegd: let op, het gaat hier om een Syriëstrijder, dan is er een grove fout gemaakt. Maar dan kan ik mij niet voorstellen dat hij Schiphol ongezien heeft kunnen verlaten.”

Volgens hem wordt de aanslag politiek uitgebuit door met name Erdogan. „Maar ook de Belgische minister probeert de schuld af te schuiven door te zeggen dat de terrorist via Amsterdam reisde. Het is op zijn minst oncollegiaal om dit naar buiten te brengen zonder dat Nederland daarvan op de hoogte is.”

Volgens advocaat André Seebregts, die als advocaat in Rotterdam veel Syriëstrijders bijstaat, gebeurt het vaker dat Turkije mensen terugstuurt naar Nederland of België. „Ik hoor van veel cliënten dat zij in Turkije op het vliegveld worden tegengehouden. Waarom ze het land niet in mogen, krijgen zij niet te horen. Waarschijnlijk staan zij gesignaleerd in een geheime database, omdat ze hier met verdachte mensen omgaan.”

Deze uitgezette mensen worden volgens Seebregts niet gearresteerd bij aankomst in Nederland. Wel krijgen zij na verloop van tijd bezoek van een AIVD-medewerker die wil weten waarom zij naar Turkije reisden.