Ombudsman: informatie eigen bijdrage thuiszorg ondermaats

De ombudsman ziet het probleem met de eigen bijdrage als onderdeel van een breder patroon: de dominantie van systeemdenken.

Staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA) van Volksgezondheid, verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wmo. Foto ANP / Martijn Beekman

Burgers krijgen onvoldoende informatie van gemeenten over de eigen bijdrage voor hun thuiszorg. Dat kan ertoe leiden dat ze maanden later, wanneer de rekeningen arriveren, geconfronteerd worden met hoge bedragen die ze niet hadden kunnen voorzien. Dit concludeert de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen in zijn vandaag verschenen rapport ‘Een onverwacht hoge rekening’.

Het onderzoek, dat startte in december 2015, behandelt zowel de werkwijzen van gemeenten als klachten die de ombudsman ontving van burgers. Vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) kunnen mensen hulpmiddelen en voorzieningen krijgen waardoor ze wellicht langer zelfstandig kunnen blijven. Voor bepaalde voorzieningen geldt een eigen bijdrage. Gemeenten bepalen hoe de uitvoering van de Wmo wordt geregeld.

Niet genoeg informatie bij keukentafelgesprek

Het rapport leest als een klassiek Kafkaësk verhaal waarin burgers voor cruciale informatie van de ene naar de andere instantie worden gestuurd. Het centrale probleem: de eigen bijdrage wordt door het Centraal Administratiekantoor (CAK) bepaald aan de hand van het salaris, maar vanwege privacybescherming heeft de gemeente daar geen inzage in. Bij het keukentafelgesprek, waar wordt besproken op welke en hoeveel ondersteuning de burger recht heeft, kan de betrokken ambtenaar dus geen informatie geven over de hoogte van de eigen bijdrage.

Hiervoor kan de burger in theorie terecht op de website van het CAK, maar daar doemen weer andere problemen op. Ten eerste weigeren sommige gemeenten de cliënt te vertellen wat hun kostprijs of uurtarief is voor ondersteuning, omdat ze geen inzicht willen geven in de prijsafspraken met zorgverleners. Zonder deze informatie valt de hoogte van de eigen bijdrage niet te berekenen. Ten tweede kunnen niet alle cliënten overweg met de ‘rekentool’ van het CAK. Voor de verschillende voorzieningen bestaat bijvoorbeeld een groot aantal ingewikkeld productcodes. Voor veel mensen heeft dit ertoe geleid dat ze onaangenaam verrast werden door de sterk verhoogde eigen bijdrage. In sommige gevallen ging die met honderden euro’s per maand omhoog, en vaak hoorden cliënten dit pas maanden later omdat hun facturen te laat kwamen.

Dominantie systeemdenken probleem

De ombudsman ziet het probleem met de eigen bijdrage als onderdeel van een breder patroon: de dominantie van systeemdenken. Overheden bedoelen het goed, schrijft hij, maar ze verliezen het burgerperspectief soms uit het oog. “Het blijft onduidelijk wie zich verantwoordelijk voelt voor het probleem van de burger.”

Van Zutphen merkt op dat de Wmo 2015 gemeenten verplicht om hun inwoners volledige informatie te geven over de exacte financiële consequenties van een toekenning. Hierin schiet de overheid volgens hem nu tekort. Daarom moeten gemeenten om te beginnen toch hun tarieven geven tijdens het keukentafelgesprek, schrijft de ombudsman. Daarnaast adviseert hij staatssecretaris Van Rijn (VWS) om zo snel mogelijk in gesprek te gaan met de betrokken partijen om het stelsel te vereenvoudigen.