Lezen bij licht op zwaartekracht

Een lamp die ‘brandt’ op zwaartekracht in plaats van elektriciteit, kan een alternatief vormen voor petroleumlampen.

De dynamo van GravityLight draait dankzij een zak met 12 kilo zand of stenen die langzaam daalt. Beeld GravityLight

Lezen bij een petroleumlamp is leuk als je kampeert, maar voor anderhalf miljard mensen die geen toegang hebben tot elektriciteit is het de enige vorm van licht in het duister. En dan is het een stuk minder leuk. Petroleum is duur, stinkt en is gevaarlijk. Jaarlijks overlijden zo’n 300.000 mensen door omvallende lampen. Daarom moeten petroleumlampen de wereld uit, vinden de initiatiefnemers van het Britse GravityLight. Ze ontwierpen een lamp die ‘brandt’ op zwaartekracht. In mei gaat die in productie in Nairobi, Kenya.

Het belangrijkste onderdeel van de zwaartekrachtlamp is de katrol, die met een haak aan het plafond wordt gehangen. Daarmee wordt een zak met 12 kilo zand of stenen omhoog getrokken. Als het gewicht in een staartklok daalt de zware zak langzaam naar de grond en laat ondertussen via een serie geschakelde tandwielen een dynamo draaien.

Met het vermogen (0,1 watt) levert een ledlamp twintig minuten lang evenveel licht als een gloeilamp van 5 watt. Dan moet je het gewicht weer optakelen. Erg veel licht is het niet, maar door er een lensje voor te zetten, heb je toch voldoende licht om bij te lezen, zegt Fadi Dada van GravityLight.

Hoewel hij ieder initiatief verwelkomt dat kan leiden tot verbanning van de petroleumlamp, heeft Maurits Groen een paar kanttekeningen bij de zwaartekrachtlamp. Groen is medeoprichter van Waka Waka, een sociale onderneming die een lamp op zonne-energie maakt, waarvan er inmiddels 600.000 verkocht zijn wereldwijd. Hij vindt het vooral bezwaarlijk dat je de zwaartekrachtlamp niet mee naar buiten kunt nemen. „Vooral vrouwen en meisjes zijn heel vaak bang om aangerand te worden als ze in het donker buiten moeten zijn. Een lamp is niet alleen belangrijk om erbij te lezen of huiswerk te maken, maar vooral ook voor de sociale veiligheid.”

Anders dan de zwaartekrachtlamp levert de Waka Waka-lamp voldoende vermogen om een smartphone op te laden. De zwaartekrachtlamp daarentegen is goedkoper en wordt lokaal geproduceerd. Volgens zowel Groen als Dada is er echter behoefte aan verschillende oplossingen, zowel in huis als buitenshuis. Groen: „Het belangrijkste is dat er betaalbare alternatieven komen voor die vermaledijde petroleumlamp.”