Brussel is geen toevallig doelwit

Bestuurlijke versnippering Waarom is Brussel getroffen? Dat is een van de vragen die België nu stelt. De antwoorden wijzen op een gevaarlijke cocktail.

Zwaarbewapende politieagenten patrouilleren bij treinstation Brussel-Zuid. foto Christian Hartmann / Reuters

Een „ideale schuilplaats” voor jihadisten, zo hebben analisten Brussel de afgelopen tijd aangeduid. Nu is de hoofdstad van België en van Europa ook doelwit geworden. Misschien heeft het een met het ander te maken.

Waarom Brussel? Politici en terreurdeskundigen hebben verschillende verklaringen. De mix van factoren kan fataal uitpakken, zoals de aanslagen van dinsdag demonstreren.

Bestuurlijke versnippering. Brussel is opgedeeld in zes politiezones en negentien deelgemeenten. Baronieën, zoals de socialistische burgemeester Hans Bonte van het aanpalende Vilvoorde in november spottend schreef. „Onze hoofdstad heeft dringend nood aan een efficiënt en transparant georganiseerde politiemacht die een integraal veiligheidsbeleid mogelijk maakt in alle wijken van de hoofdstad.” Zonder vlotte informatieuitwisseling en samenwerking blijft Brussel „de achilleshiel van ons veiligheidsbeleid”, zegt hij.

Wantrouwen en laksheid. In het verdeelde België liggen politiek wantrouwen en afschuiven altijd op de loer. Burgemeester Bonte van Vilvoorde, een van de luidste stemmen in het debat, vindt dat er een speciale regeringscommissaris voor Brussel moet komen. Hij zegt dat Franstalige burgemeesters in het Brusselse gewest niet willen luisteren naar de federale minister van Binnenlandse Zaken, Jan Jambon, omdat die lid is van de Vlaams-nationalistische NV-A. In augustus al had Jambon de burgermeesters gevraagd om buitenlandse jihadstrijders in hun wijken „zichtbaar en aanklampend” te volgen. Na de aanslagen van november in Parijs beloofde hij Molenbeek „op te kuisen”.

Dat er van het „aanklampend volgen” nog weinig terecht is gekomen, bleek vorige week vrijdag toen de Parijse terreurverdachte Salah Abdeslam werd gearresteerd in Sint-Jans- Molenbeek, nadat de politie hem min of meer bij toeval op het spoor was gekomen.

Te weinig geld. Eerder dit jaar presenteerde minister Jambon zijn zogeheten Kanaalplan, waarbij de federale regering meer geld en mankracht toezegde voor de politie in Brussel. Maar de bestuurders in het hoofdstedelijke gewest klagen dat er nauwelijks met hen is overlegd en dat de beloofde middelen voor terreurbestrijding nog niet zijn overgemaakt. „We missen inspecteurs, agenten, middelen in preventie, in onderwijs, in cybercriminaliteit, in communicatie op sociale netwerken”, zei burgemeester Yvan Mayeur van de stad Brussel dinsdag.

Jihadisten. Vorig jaar januari deed de politie een inval in Verviers, waarbij twee Syriëgangers werden gedood en één gewond. België is naar verhouding een van de belangrijkste leveranciers van Europese jihadisten. Onderzoeker Pieter Van Ostaeyen schat dat in totaal meer dan 560 Belgische jihadstrijders zijn afgereisd, veel meer dan vanuit Nederland. De meesten hebben zich aangesloten bij IS, en een enkeling bij Jabhat al-Nusra. Zo’n tachtig strijders zijn gesneuveld. Dat relatief grote aantal jihadisten baart de autoriteiten zorgen. Het duidt erop dat er kennelijk een voedingsbodem voor extremisme is in Brussel en andere steden, en dat terugkerende Syriëgangers op hun beurt een potentieel gevaar vormen voor verdere radicalisering.