Wereldwijde waterstress: sluipenderwijs slachtoffers

Wereldwaterdag Water wordt een steeds schaarser goed. Is het wachten op een grote crisis of gaat het sluipenderwijs?

Een jongen in de Pakistaanse stad Peshawar pompt water op. Jaarlijks sterven honderdduizenden kinderen door gebrek aan schoon drinkwater. Foto Fayaz Aziz/Reuters

Een kolencentrale zuigt in drie minuten ongeveer een olympisch zwembad aan water leeg voor zijn koeling. Maar dat is nog niet het ergste, want dat water komt grotendeels – zij het opgewarmd – gewoon terug in het ecosysteem. Erger is dat veel grondwater wordt weggepompt voor het delven van steenkool. En het wassen van kolen om het erts te scheiden van steen, zwavel en andere stoffen kost grote hoeveelheden water, dat in dat proces ernstig wordt vervuild.

Milieuorganisatie Greenpeace liet het Nederlandse ingenieursbureau Witteveen+Bos onderzoek doen naar de dorst van de steenkoolindustrie en concludeert in het deze dinsdag (Wereldwaterdag) gepubliceerde rapport The Great Water Grab, dat de ruim achtduizend kolencentrales wereldwijd zo’n negentien miljard kubieke meter water consumeren – genoeg voor een miljard mensen.

 De wereld is voor zijn energievoorziening voor 98 procent afhankelijk van waterkracht en thermo-elektrische energie, die sterk afhankelijk zijn van voldoende water. Dat maakt de kwetsbaarheid van de energievoorziening steeds groter, nu de druk op de watervoorraad groeit, blijkt uit een recent onderzoek van het International Institute for Applied Systems Analysis in het tijdschrift Nature Climate Change. De onderzoekers verwachten dat vanaf 2040 de capaciteit van waterkrachtcentrales met meer dan 60 procent kan dalen en van thermo-elektrische stroomopwekking (met onder meer kolen, olie en gas) zelfs met 80 procent. Intussen voorspelt het Internationaal Energieagentschap juist dat rond die tijd zeker 85 procent meer water nodig is om aan de wereldwijde energiebehoefte te voldoen.

De (toenemende) vraag naar energie is volgens het World Economic Forum (WEF) maar een van de oorzaken van de wereldwijde waterstress, naast de groeiende wereldbevolking, de vraag naar voedsel en de stijgende welvaart. In zijn jaarlijkse Global Risks Report figureert de watercrisis al jaren in de top vijf van grote risico’s. De kans dat zo’n crisis zich voordoet neemt toe, concludeert het WEF, en de impact ervan zal enorm zijn.

Uren zoeken naar water

Het rapport Water: At What Cost?, dat hulporganisatie WaterAid deze dinsdag publiceert, beschrijft niet die big bang, maar laat juist zien hoe waterstress sluipenderwijs slachtoffers maakt: in arme landen zijn mensen soms de helft van hun inkomen kwijt aan water, terwijl dat in rijke landen niet meer is dan 0,1 procent.

De gevolgen blijven niet uit: elk jaar sterven 315.000 kinderen aan ziektes die te maken hebben met gebrek aan water. Van alle ondervoeding bij kinderen wordt ongeveer de helft veroorzaakt door een tekort aan water. Vooral vrouwen zijn vele uren per dag bezig met het zoeken naar water, in de rij staan bij een tappunt of het dragen van zware jerrycans. Alleen al in Afrika ten zuiden van de Sahara gaan zo dagelijks 16 miljoen uren verloren.

Vergelijk dat eens met de zwembaden vol water voor kolencentrales, en het is duidelijk dat het ‘trilemma’ van water-, voedsel en energiezekerheid’ alleen maar groter wordt.