Vage vinkjes op voeding

Waarom is cola light van AH een ‘bewuste keuze’ en die van Coca Cola niet? Omdat de ‘vinkjes’ gekocht moeten worden door de producent. Stop ermee, zegt de Consumentenbond.

1 Waar staan de Vinkjes eigenlijk voor?

Voedingsmiddelen die minder suiker, zout, verzadigd vet en calorieën bevatten dan vergelijkbare producten, kunnen in aanmerking komen voor een Vinkje. Het logo geeft aan dat het product een gezonde keuze is binnen die groep. Zo zou de kaas met het minste zout een Vinkje kunnen krijgen.

Er zijn twee Vinkjes: een Vinkje met een groene cirkel en een vinkje met een blauwe cirkel. Het groene Vinkje staat voor een ‘gezondere keuze’ en is te vinden op producten die voorkomen in de Schijf van Vijf. Het blauwe Vinkje, de ‘bewuste keuze’, wordt gebruikt voor producten die buiten de schijf vallen. Dat kunnen soepen en sauzen zijn, maar ook frisdrank, chips en frituurvet.

Een commissie van onafhankelijke wetenschappers bepaalt aan welke criteria producten moeten voldoen om in aanmerking te komen voor een Vinkje.

2 Wie bedacht en beheert de Vinkjes?

In 2006 kwam de Nederlandse levensmiddelenindustrie met het ‘Ik kies bewust’-logo, dat inmiddels het Vinkje heet. Het doel: ‘De voedingsmiddelenbranche stimuleren de kwaliteit van het aanbod te verbeteren en mensen helpen kiezen voor verbeterde producten.’ De Vinkjes staan nu op meer dan 7.000 voedselproducten, aldus het Voedingscentrum.

De Stichting Ik Kies Bewust beheert het logo en wordt bestuurd door vertegenwoordigers uit de voedingsindustrie, onder andere van Unilever, FrieslandCampina en Albert Heijn. Het Ministerie van Volksgezondheid ondersteunt het Vinkje. Ook het Voedingscentrum staat achter het Vinkje, omdat het Vinkje nu eenmaal het enige officiële logo voor gezondere voeding is.

3 Waarom staan die vinkjes niet op alle voedingsmiddelen?

Niet alle gezonde of bewuste voedingsmiddelen in de winkel hebben een Vinkje, omdat niet alle producenten van levensmiddelen zich hebben aangesloten bij Ik Kies Bewust. Producten zonder Vinkje kunnen dus ook een ‘bewuste keuze’ zijn. Zo is het huismerk van Albert Heijn aangesloten, maar Coca Cola niet. Daardoor heeft de cola light van Albert Heijn wel zo’n Vinkje, maar de lightversie van Coca Cola niet. Om de Vinkjes te mogen gebruiken, is het niet genoeg om aan de producteisen te voldoen. Voedselfabrikanten moeten de Stichting Ik Kies Bewust betalen om het logo te mogen gebruiken. Voor een klein bedrijf is dat jaarlijks 1.900 euro, een multinational betaalt bijna een ton, zo vermeldt de site van de stichting. Dat maakt het Vinkje waardeloos, vindt de Consumentenbond. „Er zijn in de supermarkt duizenden producten zonder Vinkje te vinden die net zo gezond – en gezonder – zijn dan die met het Vinkje.”

4 Wil de Consumentenbond daarom van de Vinkjes af?

De Consumentenbond hield een enquête onder duizend mensen en concludeert dat ze de Vinkjes wel herkennen, maar niet weten waarvoor ze precies staan. Vooral het verschil tussen het groene en het blauwe logo bleek voor verwarring te zorgen. „Bijna de helft van het panel (45 procent) denkt dat het groene betekent dat een product gezond is en dat het blauwe aangeeft dat een voedingsmiddel duurzaam is.”

Sommige producten zouden door de Vinkjes gezonder lijken dan ze eigenlijk zijn. Een voorbeeld: Chocomel. Daarvan staat een magere variant met een blauw Vinkje in de schappen, ook al zitten in één glas magere chocomel zes suikerklontjes – dat is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie de maximale hoeveelheid suiker die je per dag in totaal mag binnenkrijgen.

De Consumentenbond vraagt de minister de verlenging van de vinkjes op 1 mei tegen te houden. Het Ministerie van Volksgezondheid wilde niet reageren.

5 Heeft de Consumentenbond dan een beter idee?

De bond zou liever de ‘verkeerslichten’ op verpakkingen zien, die ook in Groot-Brittannië op bewerkte levensmiddelen staan. De hoeveelheden zout, suiker en vet staan daar in kleur op de verpakking. Rode, gele en groene kleuren geven per categorie aan of dat relatief veel of weinig is. Rood voor high, groen voor low. „Als levensmiddelenfabrikanten écht begaan zijn met onze gezondheid”, schrijft de Consumentenbond, „dan zetten ze voortaan verkeerslichten op alle bewerkte levensmiddelen.”

Ik Kies Bewust „weet dat er verbeteringen aan het Vinkje en de communicatie mogelijk zijn”, zegt een woordvoerder van de Stichting. Ze hebben al vaker commentaar gekregen. „Op 21 april wordt er een open debat georganiseerd”, zegt de woordvoerder. De Consumentenbond is ook uitgenodigd.