Na het vonnis begint ze te zingen

Rechtszaak tegen Oekraïense pilote Nadia Savtsjenko zou medeschuldig zijn aan de dood van twee Russen. In een showproces kreeg ze gisteren 22 jaar.

Foto Reuters

Rumoer in de rechtszaal. „Wie dit om te lachen vindt wordt verwijderd”, dondert de rechter. Nadia Savtsjenko legt nog eens het hoofd in de nek. „Ik! Ik vind dit om te lachen!”

Twee hele dagen deed de Russische rechtbank over het voorlezen van het vonnis in de zaak tegen de Oekraïense gevechtsvlieger Savtsjenko. En zelfs haar advocaten hadden soms moeite het hoofd erbij te houden. Mark Feigin en Nikolaj Polozov tuurden naar hun telefoon. Advocaat Ilja Novikov bladerde in een tijdschrift over de Amerikaanse burgeroorlog: Civil War Quarterly.

De uitkomst was door iedereen lang voorzien. Volgens de rechtbank was Savtsjenko als artilleriewaarnemer betrokken bij de ‘moord’ op twee Russische journalisten, die omkwamen bij een Oekraïense mortierbeschieting. Savtsjenko kreeg 22 jaar cel – slechts een jaar minder dan de aanklager had geëist. Toen de rechter eindelijk klaar was met voorlezen zetten Savjtsjenko en haar sympathisanten de Maidanhymne in, maar met een nieuwe tekst: „Rechters, o rechters: rechtspreken doen jullie niet.” Daarna klonk het ‘Leve Oekraïne’.

Obama vroeg om haar vrijlating

Zo kwam er dinsdag een einde aan een maandenlang showproces in typisch Russische stijl. Human Rights Watch kwalificeerde de rechtsgang als oneerlijk. „De rechtbank heeft geweigerd om cruciaal bewijsmateriaal van de verdediging toe te laten”, zo meldde de mensenrechtenorganisatie. Westerse leiders, onder wie de Amerikaanse president Barack Obama, riepen Rusland al eerder op om Savtsjenko onmiddellijk vrij te laten.

De zaak tegen Savtsjenko zit vol ongerijmdheden en tegenstrijdigheden

Ook maandag en dinsdag maakten de Russische autoriteiten het volgen van de uitspraak in het proces in het Russische provincieplaatsje Donetsk (niet te verwarren met de gelijknamige stad in Oost-Oekraïne) zo moeilijk mogelijk. Oekraïense parlementariërs werden de eerste dag geweerd. Westerse diplomaten en journalisten van onafhankelijke media stonden urenlang te kleumen voor de ingang van het gerechtsgebouw.

De Russische zaak tegen Savtsjenko zit vol ongerijmdheden en tegenstrijdigheden. De pilote van de Oekraïense strijdkrachten – die verlof had gekregen en meevocht met het vrijwilligersbataljon Ajdar – werd op de ochtend van 24 juni 2014 krijgsgevangen genomen door pro-Russische separatisten. De gevangenneming van de Oekraïense officier werd vastgelegd op video. Analyse van de lichtval op dat moment wijst uit dat Savtsjenko gevangen werd genomen voor het middaguur. Deze informatie wordt bevestigd door telefoongegevens. De artilleriebeschieting die het leven kostte aan de Russische journalisten Igor Korneloek en Anton Volosjin vond ruim een uur later plaats. Ook de ‘arrestatie’ van Savtsjenko op Russisch grondgebied roept op zijn zachtst gezegd vragen op. Volgens de Oekraïense pilote leverden de separatisten haar uit aan Rusland. Volgens de aanklager werd Savtsjenko vrijgelaten – waarna ze vrijwillig, zonder paspoort en in haar camouflagepak, uitweek naar Russisch grondgebied.

Afgeschilderd als sadiste

Dat alles doet er niet meer toe nu de veroordeling een feit is. De Oekraïense president Petro Porosjenko liet dinsdag meteen weten dat de Oekraïense regering haar wil ruilen tegen twee Russische commando’s, die vorig jaar krijgsgevangen werden gemaakt op Oekraïens grondgebied. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov liet daarop weten dat alleen de Russische president Poetin deze beslissing kan nemen. Dat klonk niet geheel afwijzend. Dinsdagavond pakten de Russische staatsmedia nog één keer uit over de Oekraïense vrijwilligster, die werd afgeschilderd als een meedogenloze, gewelddadige sadiste. Nu er geen hoger beroep komt – Savtsjenko heeft daarvan afgezien – heeft ze geen publicitair nut meer voor het Kremlin.

De vraag is alleen hoeveel tijd er is. Twee weken geleden ging Savtsjenko opnieuw in hongerstaking. Over een week, zo meldden haar advocaten dinsdag, zal ze ook ophouden met drinken.