Als de Walrus weg is komen er vrouwen aan boord

Nieuwe onderzeeërs De vier onderzeeërs van de marine naderen het einde van hun levensduur. Vervanging is duur. Dat baart de Kamer zorgen.

Eén ding verandert zeker als de marine haar onderzeeërs mag vervangen: er moeten vrouwen aan boord kunnen. De vier onderzeeboten die Nederland begin jaren negentig kreeg zijn krap. Matrozen slapen er met zestien man in een hok, gestapeld in kolommen van vier. De sanitaire voorzieningen zijn nog benauwender dan de rest van de boot. Dat zou tot ongemakkelijke of ongewenste situaties kunnen leiden. In nieuwe boten moet daar een oplossing voor komen.

Veel meer ruimte zal het personeel niet krijgen, want de afmetingen (68×8×7 meter) van nieuwe onderzeeërs zullen vergelijkbaar zijn. De Tweede Kamer wil bovendien dat die nog meer kunnen dan de huidige Walrusklasse. Woensdag praat de Kamer met minister Jeanine Hennis (Defensie, VVD) over de aanschaf, waarover in 2018 een besluit wordt genomen.

1 Waarom zijn nieuwe onderzeeërs nodig?

De huidige onderzeeërs – de Walrus, de Zeeleeuw, de Dolfijn en de Bruinvis – naderen het einde van hun levensduur. In 2013 riep de Kamer het kabinet op vervanging te onderzoeken. Met steun van de PvdA, die in het verkiezingsprogramma de onderzeedienst nog wilde opdoeken.

Ook Hennis wil de onderzeeërs behouden. Deze zijn „zeer geschikt voor de bescherming van scheepvaart en handelsroutes, voor de ondersteuning van militaire interventies, en om vijandelijke eenheden bewegingsvrijheid te ontnemen”, schreef ze vorig jaar aan de Kamer. In 2025 moet de vervanger gereed zijn.

Onderzeeër van de Walrus-klasse.Foto Koninklijke Marine

2 Wat kan een onderzeeër?

Het debat woensdag zal vooral gaan over nut en noodzaak van de onderzeeër in de 21ste eeuw. De Walrussen zijn gekocht in de Koude Oorlog en bewapend met tien torpedobommen. De enige keer, voor zover bekend, dat die op scherp stonden, was tijdens de oorlog in Kosovo. Een Nederlandse onderzeeër bewaakte in 1999 de NAVO-vloot in de Adriatische Zee tegen de Joegoslavische marine.

Onderzeeërs worden tegenwoordig vooral ingezet voor het verzamelen van inlichtingen. Zo kunnen ze dicht bij de kust van Somalië varen om in de gaten te houden hoe piraten hun acties voorbereiden. Ook is het mogelijk om special forces mee aan boord te nemen en af te zetten op hun geheime missies. Binnen de EU en de NAVO zijn niet veel landen die dat kunnen.

3 Wat mogen vier nieuwe onderzeeërs kosten?

De overschrijding van het budget en de bouwtijd van de huidige onderzeeërs escaleerden in een heuse ‘Walrusaffaire’. Ook de kosten van de JSF-straaljager hebben niets meer te maken met het oorspronkelijke budget. In de Tweede Kamer bestaan daarom zorgen over de financiële consequenties en onzekerheden van een grote materieelaanschaf als deze.

Defensie wil niet zeggen wat vier nieuwe onderzeeërs mogen kosten, maar heeft de aanschafkosten grofweg geraamd op 2,5 miljard euro.

Niet de boot zelf is duur, maar alle apparatuur aan boord. Een onderzeeër moet zo geruisloos mogelijk zijn en snel diep kunnen duiken zonder gevaar voor het personeel. Die technologie moet bovendien steeds vernieuwd kunnen worden, terwijl de romp tot 2050 mee moet gaan. Net als de faciliteiten voor vrouwen dus.

Pogingen om de kosten te drukken door samen met andere landen nieuwe onderzeeërs te kopen, lijken mislukt. De kans is daarmee wel extra groot dat het Nederlandse Damen Shipyards de order uiteindelijk binnensleept.

    • Emilie van Outeren