Op Chios kunnen ze niet geloven dat het nu zal stoppen

Op het Griekse eiland kwamen zondag nog altijd boten met migranten uit Turkije aan. In de EU begint de verwarring. Maken ze kans op asiel, of moeten ze terug?

De Syrische vluchteling Samira Khalil (rechts) met haar familie in een hotel in het Turkse Izmir, nadat ze zaterdag door de politie werd betrapt bij de oversteek naar Griekenland. Foto özge Sebzeci

 

De Koerdische Rozhin (13), die met haar familie vanuit Syrië vluchtte, kijkt op het Griekse eiland Chios om zich heen alsof ze in een idylle is beland. Vanaf de kade ziet ze de veerboot die haar zondag een paar uur later naar Athene zal brengen. Vier jaar geleden trok ze met haar ouders vanuit Syrië naar Irak. Nu hoort ze bij de laatste migranten ‘oude stijl’. Omdat ze aankwam vlak voor ingang van de deal die vrijdag werd gesloten tussen de Europese Unie en Turkije is ze geregistreerd en mag ze op doorreis naar het vasteland. Rozhin, die haar Engels heeft afgekeken van zangeres Kate Perry en de film Frozen, vindt het jammer dat ze alweer weg gaat van Chios.

„Het is hier zo mooi en stil. Ik kom later nog wel een keer terug.”

Terwijl Rozhin en 250 andere vluchtelingen die in het kamp aan de kade verblijven hun laatste uurtjes op Chios doorbrengen, arriveren honderden nieuwe vluchtelingen, zonder enig idee wat ze te wachten staat. De deal blijkt zondag namelijk al te zijn ingegaan. En hoewel Griekse autoriteiten waarschuwden dat ze op de eilanden eerst 2.300 man personeel nodig hebben om naar het akkoord te kunnen handelen, is er sinds vrijdag al van alles in gang gezet.

De meer dan 1.000 mensen die vrijdag nog in een ‘hotspot’ verbleven, een plek waar vluchtelingen worden geregistreerd, zijn bijna allemaal binnen een dag, met extra ingezette veerboten, voor 42 euro naar het vasteland van Europa gebracht.

Wel of niet registreren?

Zondag om 4.30 uur kwam de eerste nieuwe migrantenboot uit Turkije aan. Kletsnat werden vluchtelingen naar de hotspot vervoerd. Mogen zij hier nu wel of niet worden geregistreerd? Ngo’s op het eiland kregen zondagochtend te horen dat de politie nog op orders wachtte.

Zondagmiddag trapt een Syrische vrouw in de hotspot een doos open en gaat erop liggen. Tweehonderdvijftig vluchtelingen wachten in de oude fabriekshal op duidelijkheid, velen liggend op de vloer met hun tas als kussen. Iedereen is bedroefd en staart energieloos voor zich uit. Sommigen hebben hun natte kleding over een verwarming gehangen. De enigen die nog kunnen lachen zijn een paar spelende kinderen. Een coördinator van de Norwegian Refugee Council (NRC) zegt dat vluchtelingen haar smeekten hun aankomstdatum een dag te vervroegen toen ze hoorden van de deal.

In de WhatsApp-groep van ngo’s die op Chios vluchtelingen opvangen, weet men het zondag niet meer. De ene organisatie appt dat de deal is uitgesteld en dat ze mogen doorreizen. Een ander denkt dat de nieuwkomers in de hotspot moeten blijven totdat ze door de Turkse autoriteiten worden opgehaald. „De deal heeft geen zin, niemand gelooft dat vluchtelingen stoppen te komen”, zegt Janne Hegna, de Chios-coördinator van de Noorse ngo A Drop in the Ocean.

„Er gaat zo veel geld om in de illegale routes dat smokkelaars nieuwe manieren vinden om ze hier te krijgen. We zien de laatste weken al dat ze naar andere, kleinere eilanden worden gebracht, daar een paar dagen blijven, en dan naar Chios komen.”

Tegen het einde van zondagavond zijn er in de hotspot nog eens vierhonderd vluchtelingen bij gekomen. Er zijn er nu zo’n 650 in totaal. Het verschil met de groep van zondagochtend is dat deze vluchtelingen al voor vertrek in Turkije hebben gehoord over de deal tussen de EU en Turkije. „Ze zeggen dat ze nog liever dood willen dan terug naar Turkije”, zegt Dan Tyler van de Norwegian Refugee Council.

Zondagavond komt er duidelijkheid over hun lot. De ngo’s horen van de Griekse autoriteiten dat vluchtelingen die zondag zijn aangekomen binnenkort een asielaanvraag kunnen indienen op het eiland. Ze krijgen binnen weken of maanden te horen of hun aanvraag is goedgekeurd. Zo niet, dan moeten ze terug naar Turkije. Het klinkt verrassend: dit zou strijdig zijn met het EU-Turkije-akkoord, dat bepaalt dat alle gearriveerde migranten terug naar Turkije moeten. Duidelijk is in ieder geval dat niemand de komende dagen met de veerboot naar het vasteland kan doorreizen, zegt Tyler, ze zitten dus vast op het eiland.

„Er zijn helemaal nog geen mensen die hun interviews kunnen afnemen. Omdat de deal zo snel is uitgevoerd vragen we ons af hoe legaal het hele proces verloopt.”

    • Maral Noshad Sharifi