Het wereldje van Twitter wordt kleiner

Twitter bestaat tien jaar. Onder de sociale media is Twitter het nieuwsmedium geworden. Juist dat leidt tot afname van het aantal gebruikers.

Illustratie Anne van Wieren

In Hatching Twitter, het boek van The New York Times-journalist Nick Bilton uit 2013 over de ontstaansgeschiedenis van Twitter, staat een fundamentele discussie tussen twee van de vier oprichters over wat Twitter eigenlijk is. De extraverte Jack Dorsey wilde Twitter gebruiken om zijn eigen leven te delen: waar hij was en wat hij deed. In een vroeg ontwerp, dat hij met blauwe pen in een notitieboekje tekende, stonden drie voorbeeldtweets: ‘going to park’, ‘in bed’ en ‘reading’.

De introverte Ev Williams zag het medium juist als nieuwsbron, een manier om te delen wat er om je heen gebeurt. „Als er brand uitbreekt op de hoek van de straat”, zei hij, „dan tweet je: ‘Er is brand op de hoek van de straat’.”

Nee, vond Dorsey, dan schrijf je: ‘Ik kijk nu naar een brand op de hoek van de straat.’

Lees ook: De nieuwe column van Marc Hijink, over zijn moeilijke relatie met Twitter.

Nu Twitter tien jaar oud is, is duidelijk dat Williams gelijk heeft gekregen – ook al is Dorsey nu de bestuursvoorzitter. Tweets als ‘Even ontbijten’ of ‘Straks naar hockeytraining’ zie je bijna niet meer. Twitter is in de eerste plaats een nieuwsmedium, dat op z’n best (en z’n slechtst) is bij grote nieuwsgebeurtenissen, belangrijke sportwedstrijden of als iedereen naar hetzelfde tv-programma kijkt en op een ‘tweede scherm’ volgt wat Twitter ervan vindt.

Toevallig ontstaan

Dat het sociale nieuwsmedium die functie vervult, is in zekere mate toeval geweest. Zelfs het viertal dat Twitter oprichtte, wist niet precies wat het aan het uitvinden was. De evolutie ervan is de afgelopen tien jaar veel meer gestuwd door de wensen van gebruikers van Twitter dan door de plannen van de bedenkers.

Williams’ visie op Twitter – dat het handig was voor burgerjournalistiek – kreeg vorm toen hij ontdekte hoe vrienden elkaar via Twitter op de hoogte hielden van een kleine aardbeving in San Francisco die ze allemaal gevoeld hadden. Cruciale features kwamen van gebruikers: zij begonnen handmatig te retweeten (door te beginnen met ‘RT’ en dan de tweet van een ander te herhalen) en mensen direct aan te spreken door een ‘@’ voor de gebruikersnaam te zetten.

Software-ontwikkelaar Chris Messina verzon de #hashtag, bedoeld om tweets over een bepaald onderwerp te groeperen. Toen hij het idee aan de oprichters voorstelde, wimpelden ze hem aanvankelijk af. „Ze zeiden botweg: nee, dat is voor nerds”, zo vertelde Messina in 2013 aan The Washington Post.

Pas later werden de retweet, de reply en de hashtag als officiële functies ingebouwd. Ook aan een eigen app dacht Twitter niet snel genoeg: in 2010 kocht het bedrijf dus maar de beste die er was, Tweetie, en hernoemde die Twitter for iPhone.

Gebruik daalt

Het gebrek aan zelfgestuurde innovatie was nooit een probleem in de jaren dat Twitter groeide als kool, maar het werkt tegen het medium nu die tijd ten einde is. Het aantal actieve twitteraars loopt terug, ook in Nederland. Uit het Nationale Social Media Onderzoek 2016 van Newcom Research, onder meer dan tienduizend Nederlanders van 15 jaar en ouder, bleek onlangs dat zo’n 900.000 Nederlanders Twitter dagelijks gebruiken. Twee jaar geleden waren dat er nog 1,5 miljoen.

Illustratie Anne van Wieren

Illustratie Anne van Wieren

Wereldwijd liet het aantal maandelijks actieve gebruikers in het laatste kwartaal van 2015 voor het eerst in het bestaan van Twitter een daling zien: van 307 naar 305 miljoen. Instagram (400 miljoen), WhatsApp (900 miljoen) en Facebook (1,6 miljard) zijn groter. Snapchat (vorig jaar naar schatting 200 miljoen) loopt snel in. Volgens Marc de Vries van Twitter maken 500 miljoen mensen maandelijks ‘uitgelogd’ gebruik van het platform: ze gebruiken geen eigen account en verzenden niets, maar lezen wel mee met tweets van anderen.

Om meer gebruikers te trekken en aandeelhouders gerust te stellen, kondigde Dorsey het afgelopen jaar veranderingen aan. Hij hief de 140-karakter-limiet voor privéberichten op en hintte op een – nog te realiseren – optie om berichten tot tienduizend karakters direct op Twitter te kunnen publiceren.

‘Trending’ ben je zo

De vraag is of het bedrijf zelf nog kan beïnvloeden wat het medium is en hoe het gebruikt wordt. Hoewel met meerdere veranderingen Facebook werd geïmiteerd – een profielpagina met omslagfoto erboven, tweets ‘liken’, foto’s, filmpjes en gifjes direct in de tijdlijn – is het daar in gebruik juist verder vanaf komen te staan. Facebook is voor vrienden, Twitter voor gelijkgezinden.

Op Facebook staan je vakantiefoto’s, daar feliciteer je vrienden met hun verjaardag. Op Twitter volg je mensen met dezelfde interesses, mensen uit je vakgebied, een paar nieuwssites en misschien je favoriete artiesten.

Bovendien is Twitter van alle sociale media het meest openbaar, terwijl juist gesloten apps als Snapchat en WhatsApp terrein winnen. Die openbaarheid gaat gepaard met veelvuldig gebruik van schuilnamen, wat het weer makkelijker maakt om te schelden en ruzie te maken.

En dus slinkt het belang dat we aan Twitter moeten hechten. Wat het in Nederland tot ‘trending topic’ schopt, hoeven we ook weinig aandacht te geven: Laurens Collée van online-strategiebureau Bolster had vorige zomer aan tachtig tweets (afkomstig van zestig mensen) genoeg om op een woensdagmiddag zijn grapje ‘#Kroesing’ – op de foto gaan met een zonnebril en een kopje koffie, zoals Neelie Kroes die dag deed – trending topic te maken.

Met tachtig tweets heb je soms al een #trending topic

Het lukt soms met veel minder al, zegt hij. „Met vijf of zes man kan het. Als je een paar mensen inlicht en het juiste moment kiest, heb je het zo voor elkaar.”

Het algoritme dat bepaalt wat ‘trending’ wordt is geheim, maar bekend is dat er binnen korte tijd een significante stijging nodig is van tweets over een onderwerp, afkomstig van meerdere mensen tegelijk. „En timing is belangrijk”, zegt Collée. „Dat je niet wordt dwarsgezeten door iets anders waar iedereen het op dat moment over heeft.”

Een afspiegeling van de samenleving is Twitter niet meer – als het dat al ooit geweest is. Vooral scholieren stapten de afgelopen jaren over naar Instagram en Snapchat; op Twitter bleef een groep van twintigers en dertigers over. Oververtegenwoordigd zijn mensen die in media en communicatie werken, schrijvers, kunstenaars, wetenschappers en politici.

Toch maken veel ‘snelle’ nieuwssites nog regelmatig berichtjes van iets dat op Twitter gebeurt. Dat het ‘ontploft’, of er ‘ophef’ over iets is ontstaan. Overschatting van het medium, vindt Collée, want een trending topic moet je niet opblazen tot landelijk nieuws. Voor iedereen die er niet op zit, betekent het weinig. „Twitter is heel erg ‘ons kent ons’.”