Déze bezuiniging gaat hem net te ver

Premier Cameron verliest een minister aan een plan rigoureus te korten op uitkeringen voor gehandicapten en zieken.

Minister George Osborne van Financiën afgelopen woensdag in Downing Street, voordat hij zijn begroting zou indienen bij het parlement. Foto Toby Melville / Reuters

George Osborne, de Britse minister van Financiën, moet het geld ergens vandaan halen. Zijn doel is immers, zei hij woensdag nog eens, om van het overheidstekort van 55,5 miljard pond (70,5 miljard euro) in 2020 een overschot te maken.

En dus kondigde hij opnieuw bezuinigingen aan. Waarvoor, net als de afgelopen zes jaar, vooral het ministerie van Werkgelegenheid en Pensioenen zal opdraaien. Dat ministerie is verantwoordelijk voor de bijstand. Osborne kortte al op onder meer de huurtoeslag, bond die aan een maximum, en verlaagde dat. Hij bezuinigde op de kinderbijslag, en op bepaalde belastingvoordelen voor minima. En nu past Osborne de maandelijkse uitkering aan langdurig zieken en gehandicapten aan.

Dat moet 1,3 miljard pond per jaar opleveren. Maar het plan is omstreden: volgens gehandicaptenorganisaties raakt de bezuiniging 600.000 mensen, van wie eenderde de toeslag helemaal zal kwijtraken. De toeslag is afhankelijk van iemands aandoening tussen 21 en 139 pond per week.

Zo controversieel is de bezuiniging dat zelfs de minister van Werkgelegenheid en Pensioenen er niet meer achterstaat. Vrijdagavond kondigde Iain Duncan Smith zijn ontslag aan, in een bijzonder bittere brief. De oud-partijleider van de Conservatieven heeft het over „een compromis dat te ver gaat”. De bezuinigingen „zijn niet verdedigbaar in een begroting die voordelen biedt aan belastingbetalers met een hoger inkomen”.

Hij schrijft: „Ik kan niet passief toekijken hoe beleid wordt ingevoerd in naam van zelfopgelegde bezuinigingen.” Hij zegt dat ze niet „in het nationale economische belang” zijn, maar worden gezien als politiek.

Wat Duncan Smith vooral ergert, is dat dankzij het korten op de uitkeringen voor gehandicapten de drempel wordt verhoogd voordat Britse belastingbetalers in de hoogste belastingschijf terechtkomen. Iemand die meer dan 45.000 pond per jaar verdiend, gaat er meer dan 500 pond per jaar op vooruit. Het onafhankelijke Institute of Fiscal Studies, dat begrotingen analyseert, berekende dat de gemiddelde verlaging voor gehandicapten 3.500 pond per jaar zal zijn.

Ondertussen wordt aan het staatspensioen – goed voor 91 van de 171 miljard uitgaven van zijn ministerie – niet getornd. Dat is een verkiezingsbelofte uit 2010, die vorig jaar nog eens werd herhaald. Sterker: terwijl uitkeringen zijn gedaald, steeg de AOW vorig jaar met 2,9 procent, in lijn met de inflatie. Dat betekent dat gepensioneerden 174 pond per jaar extra kregen.

Zondag noemde Duncan Smith de verdeling in de begroting „diep oneerlijk”. In het BBC-programma The Andrew Marr Show zei hij dat de regering „gevaar loopt een kant op te drijven die de maatschappij verdeelt in plaats van verenigt”. De Conservatieve partij heeft al het imago een ‘nasty party’ te zijn, ‘rotzakken’ die weinig oog te hebben voor de zwakkeren in de samenleving.

Stelsel op de schop

Duncan Smith schrijft in zijn brief dat „er te veel nadruk is op geldbesparing” en niet op de visie „van-bijstand-naar-werk”. Dat houdt in dat het financieel voordeliger moet zijn te werken dan een uitkering te krijgen. Daartoe gaat het hele uitkeringsstelsel op de schop. Van de tientallen uitkeringen die Britten via verschillende instanties krijgen, komt er één ‘universeel krediet’. Werklozen werden gedwongen te solliciteren, langdurig zieken en gehandicapten herkeurd.

Critici betichten Duncan Smith van een hardvochtig beleid. Zijn onderliggende plan heeft wel ten dele gewerkt. De werkloosheid is met 5,2 procent op het laagste niveau sinds eind 2005. In combinatie met lage inflatie zijn bovendien de lonen gestegen, en het aantal Britten in extreme armoede is gedaald.

Maar door de diverse bezuinigingen die aan het bijstandsplan werden gekoppeld, zijn huishoudens met een laag inkomen, grote gezinnen en alleenstaande ouders erop achteruitgegaan, zo signaleerde donderdag het Institute of Fiscal Studies. Juist de groep die al werkt: 2,6 miljoen huishoudens zijn 1.600 pond per jaar slechter af. Volgende maand wordt het maximumbedrag verlaagd dat iemand mag verdienen voordat huursubsidie en andere uitkeringen worden stopgezet.

Premier Cameron noemde in een brief aan Duncan Smith diens opstappen „onbegrijpelijk”. Hij benadrukte dat de bezuinigingen op de uitkeringen voor gehandicapten „collectief overeengekomen” zijn. Maar hij belooft wel het beleid „in de huidige vorm niet voort te zetten”.

Minister Osborne rechtvaardigt de bezuinigingen met de uitkomsten van een onderzoek die zouden laten zien dat 96 procent van de gehandicapten die gebruikmaken van hulpmiddelen als een extra railing in de badkamer – een van de manieren waarop afhankelijkheid wordt getest – geen extra kosten maakte. Gehandicaptenorganisaties hebben erop gewezen dat de onderzoekers hun onderzoek zelf anekdotisch noemen.