Die zogenaamde Europese waarden? Onzin!

Er wordt de laatste tijd veel gesproken over onze ‘waarden’. Je hoort het voortdurend: onze ‘Europese waarden’ die worden bedreigd door de vluchtelingencrisis; onze ‘Westerse waarden’, die worden bedreigd door het terrorisme.

Onze waarden worden bedreigd. De socioloog Willem Schinkel gaf afgelopen zaterdag een interview aan de Volkskrant. ‘Europa bedrijft een politiek van de dood’ stond er boven. (Vanwege dit soort BAM!-zinnen houd ik van Schinkel.) Ook Schinkel heeft het over onze ‘waarden’. Onze ‘kernwaarden’ zelfs! „Als Europa zijn kernwaarden serieus zou nemen, is de oplossing heel simpel: een veerpont over de Middellandse Zee”, zegt hij.

Europese waarden? Artikel 6 van het Europees Verdrag: „De Europese Unie is gegrondvest op de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en van de rechtsstaat, welke beginselen de lidstaten gemeen hebben.” Dat is lid 1. Lid 3: „De Unie eerbiedigt de nationale identiteit van haar lidstaten.”

Wij hebben gemeenschappelijke waarden, tenzij wij geen gemeenschappelijke waarden hebben.

Er is een Europese Waardenatlas (www.atlasofeuropeanvalues.eu) en die bevat alle mogelijke waarden, gemeten per land. Tientallen kaarten, niet één met een homogene kleurspreiding. Overal wordt verschillend gedacht, over alles, de verschillen per (buur)land zijn soms enorm. Steun voor mensenrechten: het hoogst in Noordwest Europa en Griekenland. Daartussen: not so much. De bereidheid om immigranten te helpen: een soortgelijk gat tussen de Middellandse Zee en Noordwest Europa. Het vluchtelingendrama, uitgetekend in grijs-tinten.

Laten die Europese waarden zich misschien afleiden uit de geschiedenis? Moeten we de kruistochten, de slavenhandel, de Inquisitie en Auschwitz dan meerekenen?

De bruutste schending van Europese waarden die ooit plaatsvond was de moord, in het hart van Europa, op zes miljoen joden. Aan het land waar dat kon gebeuren hebben wij nu het morele leiderschap van de Europese Unie toevertrouwd. Een meer recente, tja, hoe moet je het noemen, anomalie in de Europese waardendiscipline was de genocide in Srebrenica. Twintig jaar later, terwijl het proces tegen de hoofddader nog loopt, zeggen wij tegen Servië: kom bij onze waardengemeenschap! Kijk, hier staan ze, op dit kaartje, leer ze uit je hoofd, volgend jaar overhoring.

Die zogenaamde Europese waarden zijn een sprookje, een farce. De kindercatechismus van de Europese missieorde. Hun zendelingen worden overal met open armen ontvangen, hun woorden vinden gretig aftrek, alle inlanders doen hun eerste communie, maar het is lippendienst, een maskerade. Het oude geloof blijft gewoon in stand, en zo is het nog vastgelegd in verdragen ook.

Die Europese waarden waar Willem Schinkel het over heeft, zijn misschien de waarden van ‘Europa’, maar niet van Europa.

Een van de redenen dat je het woord ‘waarde’ de laatste tijd zo vaak hoort is, denk ik, omdat het zich leent als eufemisme voor ‘norm’.

Jihadistisch terrorisme, bedreigt dat onze waarden, zoals politici zeggen? Onzin. Zijn wij door 9/11, Charlie Hebdo en de Bataclan minder in vrijheid, democratie, gelijkheid of mensenrechten gaan geloven? Eerder het tegendeel.

Dat wij zomaar slachtoffer kunnen worden van dit soort geweld, dat schokt onze waarden niet – dat schokt onze normen. Het mag niet en het gebeurt toch, dat is wat mensen raakt en verontrust. Vluchtelingen verdrinken op de Middellandse Zee en slapen in de modder, tast dat onze waarden aan, zoals politici zeggen? Nee, onze normen.

Maar waarden zijn nobel en vrijblijvend, voor een norm is iemand verantwoordelijk. Zodra een politicus het woord ‘norm’ gebruikt, verwijst hij naar zichzelf. Die norm moet híj naleven en zonodig handhaven. Dus hebben we het liever over waarden, een natuurverschijnsel waar wij geen invloed op hebben. Wie over ‘waarden’ spreekt, moet óf nog over normen beginnen óf hij heeft het opgegeven.

Binnen de PvdA loopt een moeizame discussie over wat de waarden van die partij zouden moeten zijn. Als organisaties over hun ‘waarden’ beginnen, weet je één ding zeker: ze zijn in crisis.